E-ticaret sözlüğüVergi, fatura ve muhasebe

Şahıs şirketi nedir?

Şahıs şirketi, e-ticaretteki yaygın kullanımda bir gerçek kişinin kendi adına yürüttüğü ve sahibinden ayrı tüzel kişiliği olmayan işletmeyi anlatır. Türk Ticaret Kanunu’ndaki teknik şahıs şirketi sınıflaması farklıdır.

Son kontrol: 26 Ekim 20264 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

Şahıs şirketi, e-ticaretteki yaygın kullanımda bir gerçek kişinin kendi adına yürüttüğü ve sahibinden ayrı tüzel kişiliği olmayan işletmeyi anlatır.

Bir bakışta

Sayfadaki kullanımGerçek kişinin kendi adına yürüttüğü işletme

Teknik terim ayrımıTTK md. 124: kollektif ve komandit şirketler

İşe başlama bildirimi10 gün; VUK md. 168

Tacir için tescilAçılıştan itibaren 15 gün; TTK md. 40

Örnek kazanç farkı100.000 − 60.000 − 10.000 = 30.000 TL; kurgu

Günlük kullanım ile kanundaki sınıflama nasıl ayrılır?

Bu sayfada internetten satışta yaygın kullanılan “şahıs şirketi” sözü, gerçek kişi işletmesini anlatır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu md. 12, ticari işletmeyi kendi adına işleten kişiyi tacir olarak tanımlar. Aynı Kanun md. 124’te ise kollektif ve komandit şirketleri teknik anlamda şahıs şirketi olarak sınıflandırır. Bunlar aynı hukuki yapı değildir. Kuruluş veya sözleşme belgelerinde yalnız günlük adı kullanmak yerine gerçek kişi işletmesi mi, kollektif şirket mi, başka bir tür mü olduğunu açık yazın. Vergi ve sicil işlemleri gerçek yapıya göre ilerler.

Tek ortaklı limited şirket ayrı tüzel kişiliğe sahip bir sermaye şirketidir; sahibinin tek olması onu gerçek kişi işletmesine dönüştürmez. Gerçek kişi işletmesinde ticari faaliyet kişinin adına yürütülür. Bu ayrım sözleşmeyi kimin kurduğu, faturanın kimin bilgileriyle düzenlendiği ve alacağın kime ait olduğu bakımından önemlidir. Mağazada kullanılan marka adı ile hukuki satıcı bilgisini karıştırmayın. İşletme dosyasında kimlik, adres, faaliyet konusu ve temsil bilgileri birlikte bulunsun; farklı belgelerde farklı satıcılar varmış gibi bir görüntü oluşmasın.

İşe başlama ve sicil kaydı nasıl izlenir?

Vergi Usul Kanunu md. 168, gerçek kişilerde işe başlama bildiriminin işe başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde yapılmasını düzenler. Bildirim kişinin kendisi veya maddede belirtilen yetkililer aracılığıyla yapılabilir. Gerçek başlangıç tarihini, faaliyetin nerede ve hangi konuda yürütüldüğünü doğru belirleyin. Vergi başvurusu ile bir satış platformunda hesap açılması aynı işlem değildir. Başvurunun verildiği kaydı ve mükellefiyetin gerçek durumunu saklayın. Vergi levhası veya platform kaydı tek başına bütün kuruluş ve faaliyet ödevlerinin tamamlandığı sonucunu vermez.

Tacir niteliğinde ticari işletme için TTK md. 40, işletmenin açıldığı günden itibaren 15 gün içinde ticaret siciline tescil ve ilanı düzenler. Vergi bildiriminin 10 günlük süresiyle bu sicil işlemini birleştirmeyin; farklı başlangıç ve kayıt kontrolleri vardır. TTK md. 41’e göre gerçek kişi tacirin ticaret unvanı, kısaltılmadan yazılan ad ve soyad ile izinli eklerden oluşur. Tacir ve esnaf ayrımı gerçek faaliyet niteliğine göre belirlenmelidir. İstanbul Ticaret Odasının gerçek kişi ticari işletmesi sayfası, kendi sicil başvurusunda MERSİS ve belge akışını açıklar.

Gelir vergisi hangi tutar üzerinden değerlendirilir?

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 37 ticari ve sınai faaliyetten doğan kazancı ticari kazanç olarak tanımlar. Gerçek usulde kazanç bilanço veya işletme hesabı esasına göre tespit edilir; ilgili koşulları sağlayanlar için basit usul ayrı hükümler içerir. Esnaf muafiyeti ise farklı bir statüdür. İşletmeye günlük dilde şahıs şirketi denmesi, bu uygulamalardan hangisine tabi olduğunuzu tek başına göstermez. Başlangıç ve değişikliklerde mevcut kayıtları, faaliyet kapsamını ve geçerli şartları birlikte kontrol edin.

İşletme hesabında GVK md. 39 hasılat ile gider arasındaki farkı esas alır; emtia ticaretinde dönem başı ve dönem sonu stok değerleri de hesaba katılır. Her alış aynı dönemde satılan mal maliyeti olmayabilir. GVK md. 40 ve md. 41 gider kabul edilen ve edilmeyen işlemleri ayırır. Örneğin sahibin kişisel çekişini sırf hesaptan çıktığı için işletme gideri yazmak doğru değildir. Yıllık gelir vergisi GVK md. 103’teki artan oranlı tarifeyle değerlendirilir; bütün satışlara tek bir sabit vergi oranı uygulamak kazanç hesabının yerine geçmez.

100.000 TL satışlı örnekte kazanç nasıl ayrılır?

Sayfadaki tamamen kurgusal örnekte işletme hesabı esasındaki gerçek kişi satıcının dönem hasılatı KDV hariç 100.000 TL’dir. Stok etkileri hesaba katılarak bulunan satılan mal maliyeti 60.000 TL, vergisel olarak kabul edildiği varsayılan diğer faaliyet giderleri 10.000 TL olsun. Başka gelir, gider veya düzeltme bulunmadığı varsayımıyla fark 30.000 TL’dir. Bu rakam yalnız senaryonun vergi öncesi kazanç hesabıdır. Yılın diğer dönemleri, istisna, indirim ve mahsuba ilişkin bilgiler bulunmadığından ödenecek yıllık gelir vergisi hesaplanmaz.

Örnekteki 60.000 TL, dönemde yapılan bütün alımların toplamı diye tanımlanmamıştır; satılan mallara isabet eden maliyettir. Bu ayrımı stok kaydıyla destekleyin. Satışın faturası ile paranın hesaba geçmesi de farklı kayıtlardır; alacak doğmuş ancak henüz tahsil edilmemiş olabilir. 30.000 TL kazancı banka hesabının mutlaka aynı tutarda artması gibi okumayın. Aynı satışın komisyon, ödeme ve iade hareketlerini ilişkilendirirken geliri ikinci kez yazmayın. Böylece işletmenin performansı ile dönem sonundaki kullanılabilir para birbirine karışmaz.

İnternetten satan kişi hangi kayıtları birleştirmeli?

Satış kanalındaki hukuki satıcı adı, vergi kimlik numarası, adres ve belge bilgilerini gerçek mükellefiyetle eşleştirin. VUK md. 230 ve md. 232 fatura içeriği ve yükümlülüğü için temel hükümler içerir. Fatura veya diğer belgenin düzenlenmesi, müşteri ödemesi ve platformun satıcıya aktarımı tek hareket gibi sayılmamalıdır. Tahsilat dosyasında tutar, tarih ve referans bulunmalıdır. İşletmenin sahibine ait kişisel para hareketlerini ticari satış gibi kaydetmek veya kişisel harcamayı işletme gideri kabul etmek, kayıtların sonucunu değiştirir.

İşin başında faaliyet konusu, adres, belge düzeni ve kazanç tespit usulünü netleştirin. Dönem içinde satış belgeleri, giderler, stok hareketleri ve ödeme kayıtlarını düzenli toplayın. Adres veya faaliyet değiştiğinde yalnız mağaza açıklamasını değiştirmekle yetinmeyin; ilgili vergi ve sicil bildirimlerini kendi hükümleriyle takip edin. İşletmenin kapanması da yalnız satış hesabını kapatmak değildir. Gerçek faaliyetin durumu, alacak ve borçlar ile bildirim ve kayıt işlemleri birlikte tamamlanmalıdır. Kişinin adına yürüyen faaliyette sorumlu tarafın kim olduğu dosyada açık kalsın.

06 · Örnek

Örnek: Satış toplamını kazançtan ayırma

Kurgusal gerçek kişi satıcı işletme hesabı esasındadır; KDV hariç dönem hasılatı 100.000 TL, stok etkileriyle belirlenmiş satılan mal maliyeti 60.000 TL’dir. Diğer giderlerin 10.000 TL olduğu ve vergi bakımından kabul edildiği, başka gelir, gider veya düzeltme bulunmadığı varsayılır.

Dönem hasılatı: 100.000 TL.
Satılan mal maliyeti sonrası fark: 100.000 TL − 60.000 TL = 40.000 TL.
Diğer kabul edilen giderler sonrası fark: 40.000 TL − 10.000 TL = 30.000 TL.
60.000 TL’yi bütün alışların toplamıyla karıştırmayın; stok hesabıyla eşleştirin.
Yıllık gelir ve diğer vergi unsurları bulunmadan 30.000 TL’den kesin vergi hesaplamayın.

Sonuç

Bu varsayımlarla vergi öncesi fark 30.000 TL’dir. 100.000 TL satış veya 30.000 TL kazanç, banka bakiyesini ve ödenecek yıllık vergiyi tek başına göstermez.

07 · Fark

Şahıs şirketi ile karıştırılan kavramlar

Şahıs şirketi ≠ TTK anlamında şahıs şirketi

Kollektif ve komandit şirketlerin teknik sınıflamasıdır; günlük dilde gerçek kişi işletmesi için kullanılan ifadeyle aynı yapı değildir.

Şahıs şirketi ≠ Tek ortaklı limited şirket

Ortağından ayrı tüzel kişiliğe sahip sermaye şirketidir; gerçek kişi işletmesiyle aynı değildir.

Şahıs şirketi ≠ Basit usul

Kazancın tespit usulüdür; işletmeyi kendi adına yürütmenin veya şahıs şirketi denmesinin zorunlu sonucu değildir.

08 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Günlük ad yerine gerçek hukuki işletme türünü belirleyin.
Faaliyet konusu, adres ve başlangıç tarihini doğru bildirin.
Vergi bildirimiyle tacir için gereken sicil işlemini ayrı izleyin.
Satıcı adı, vergi bilgileri ve belgeleri bütün kanallarda eşleştirin.
Satış, kabul edilen gider ve stok maliyetini ayrı takip edin.
Beyan, değişiklik ve kapanış işlemlerini gerçek faaliyet durumuyla tamamlayın.

09 · Devamı

İlgili rehberler

10 · Sık sorulanlar

Şahıs şirketi hakkında sık sorulanlar

Şahıs şirketi tek ortaklı limitedle aynı mı?

Gerçek kişi işletmesi kişinin kendi adına yürür. Tek ortaklı limited ise TTK md. 588 uyarınca tescille ayrı tüzel kişilik kazanır. Tek sahip veya tek ortak bulunması bu iki yapıyı aynı yapmaz.

Şahıs şirketi ifadesi kanunda da aynı şeyi mi anlatır?

E-ticarette yaygın kullanım gerçek kişi işletmesini anlatır. TTK md. 124’te şahıs şirketi sınıflaması kollektif ve komandit şirketler için kullanılır. Resmî işlemde gerçek hukuki tür açık belirtilmelidir.

Gerçek kişi işletmesinde işe başlama kaç günde bildirilir?

VUK md. 168’e göre gerçek kişide işe başlama tarihinden itibaren 10 gün içinde bildirilir. Tacir niteliğindeki ticari işletmenin TTK md. 40 kapsamındaki sicil işlemi ise ayrı 15 günlük süreye tabidir.

Satış toplamına tek oran uygulanıp gelir vergisi bulunur mu?

Ticari kazanç satış toplamından farklıdır; geçerli gider, maliyet ve stok kurallarıyla belirlenir. Yıllık gelir vergisi GVK md. 103’teki tarifeye göre değerlendirilir. Başka gelir, istisna, indirim ve mahsup bilgileri olmadan kesin vergi hesaplanmaz.

Bütün mal alımları aynı dönemde gider sayılır mı?

GVK md. 39, emtia ticaretinde dönem başı ve dönem sonu stok etkilerini düzenler. Örnekteki 60.000 TL satılan mal maliyetidir; bütün satın alma toplamı olarak kullanılmamıştır. Giderlerin kabulü de md. 40 ve 41 şartlarına göre belirlenir.