E-ticaret sözlüğüVergi, fatura ve muhasebe

E-SMM nedir?

Elektronik serbest meslek makbuzu

E-SMM, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetine ilişkin tahsilatları için düzenlediği serbest meslek makbuzunun elektronik belge biçimidir. Makbuz, banka hareketi ve muhasebe kaydı ayrı eşleştirilir.

Son kontrol: 26 Ekim 20263 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

E-SMM, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetine ilişkin tahsilatları için düzenlediği serbest meslek makbuzunun elektronik belge biçimidir.

Bir bakışta

AçılımElektronik serbest meslek makbuzu

Belge dayanağıVUK md. 236 ve 237; 509 Sıra No.lu Tebliğ IV.4

Geçiş kapsamıVergiden muaf olmayan serbest meslek erbabı

Yeni başlayanlarIV.4.5: işe başlama ayını izleyen 3. ayın sonu

Örnek net tahsilat1.000 TL + 1.500 TL = 2.500 TL; kurgu

E-SMM kimin hangi işlemini belgeler?

E-SMM’nin odağı, serbest meslek faaliyetine ilişkin tahsilattır. İnternetten ürün satılması veya ödemenin çevrim içi alınması, belgenin tek başına E-SMM olması için yeterli değildir. Önce faaliyetin ve mükellefin gerçek niteliği belirlenir. Vergi Usul Kanunu md. 236, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetine ilişkin her türlü tahsilatı için serbest meslek makbuzu düzenlemesini ve müşterinin de bu belgeyi istemesini düzenler. Fatura ile bu makbuzun hangi işlemde kullanılacağı, yalnız ödemenin geldiği kanala göre seçilemez.

509 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği bölüm IV.4.1, E-SMM’nin yeni bir belge türü olmadığını ve kâğıt serbest meslek makbuzuyla aynı hukuki niteliğe sahip olduğunu belirtir. Elektronik düzenleme, muhataba iletme, muhafaza ve ibraz bu uygulamanın parçalarıdır. Dolayısıyla bankadaki para hareketiyle makbuz aynı kayıt değildir. Tahsilat ödeme olayını, makbuz ilgili faaliyetin belgesini gösterir. Bir ödeme dekontu bulundu diye makbuz düzeninin tamamlandığını varsaymayın; belgeyi gerçek tahsilatla ilişkilendirin.

Geçiş zorunluluğu nasıl belirlenir?

Tebliğ bölüm IV.4.4 vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabının belirtilen sürelerde E-SMM uygulamasına dahil olmasını düzenler. Bölüm IV.4.5, 1 Şubat 2020 ve sonrasında faaliyete başlayanlar için işe başlanılan ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar geçiş kuralını içerir. Somut başlangıç tarihi, muafiyet durumu ve Tebliğdeki istisnai durumlar kendi koşullarıyla değerlendirilir. İnternetten gelir elde eden herkesin aynı belgeyi düzenleyeceği veya her yeni satıcının bu süreyle hareket edeceği şeklinde genelleme yapmayın; bu kural serbest meslek kapsamındadır.

E-Fatura veya E-Arşiv kullanılmasıyla E-SMM başvurusu aynı işlem değildir. Belge türünü belirledikten sonra ilgili elektronik uygulama kaydını ve düzenleme yöntemini kontrol edin. Hizmet alınan yazılımın açık olması, gerçek mükellef için uygulamaya dahil olma ve belge iletme işlemlerinin doğru tamamlandığını gösteren tek kanıt değildir. İşletme, hizmeti veren meslek mensubundan makbuz aldığında da düzenleyen ve müşteri bilgilerinin kendi işlemine ait olduğunu kontrol etmelidir. Aynı ada benzeyen başka müşteri veya eski belgeyi gider dosyasına koymayın.

Makbuz üzerinde hangi bilgiler eşleştirilir?

Vergi Usul Kanunu md. 237, düzenleyen ve müşteri bilgileriyle alınan paranın miktarı ve tahsil tarihini makbuz içeriğinde sayar. E-SMM için Tebliğ bölüm IV.4.3 ayrıca düzenleme tarihi, saat ve dakika, belge numarası ile ilgili kimlik ve adres alanlarını düzenler. Alınan tutar, varsa vergi tevkifatı ve katma değer vergisi ayrıntılarıyla gösterilir. Belge kontrolünde yalnız son toplamı okumayın. Müşteri unvanı, vergi kimliği, tarih ve ilgili hizmet de aynı dosyayla eşleşmelidir; bir bilgi yanlışsa gerçek işlemle uygun düzeltme süreci yürütülür.

Düzenleyen taraf, belgeyi hangi tahsilata dayanarak oluşturduğunu ve muhataba nasıl ilettiğini izlemelidir. Muhatap, kendisine ait belgeyi alıp ilgili hizmet ve ödeme kaydıyla birleştirir. Elektronik belgenin yalnız ekran görüntüsünün bulunmasıyla asıl elektronik belgeye ve doğrulama bilgilerine erişim aynı şey değildir. Muhafaza düzeninde dosya, belge numarası ve ilişkilendirilmiş tahsilat bilgisi kaybolmasın. E-Defter işlemleri de belgeden farklı bir muhasebe kayıt sürecidir; E-SMM oluşturulmasını bütün defter ve beyan yükümlülüklerinin tamamlandığı şeklinde kaydetmeyin.

Brüt ücret, net ücret ve net tahsilat neden ayrılır?

GİB’in 21 Şubat 2019 tarihli E-SMM açıklaması, hesaplamanın brüt ücret, net ücret veya net tahsilat bilgisinden hareketle farklı kurulabildiğini gösterir. Banka hesabına gelen tutarı, neyi temsil ettiğini belirlemeden brüt ücret alanına yazmak yanlış sonuç verebilir. Uygulanacak KDV, gelir vergisi tevkifatı ve varsa KDV tevkifatı, faaliyetin ve tarafların gerçek durumuyla belirlenir. Bu sayfa bütün serbest meslek hizmetlerine tek vergi veya kesinti oranı atamaz. Tarihli açıklamadaki oranlar yerine işlem tarihinde geçerli kural ve somut hizmetin kapsamı esas alınır.

Sayfadaki tamamen kurgusal takip örneğinde banka hesabına net tahsilat olarak 1.000 TL ve 1.500 TL tutarında iki ayrı ödeme yansımıştır. Toplam gerçekleşmiş net tahsilat 2.500 TL’dir. Ancak bu toplamdan brüt meslek ücreti, KDV veya tevkifat tutarı çıkarılamaz; senaryoda bunlar verilmemiştir. Her ödeme kendi tarihi ve işlem bilgisiyle ilgili belgeye bağlanmalıdır. İki banka hareketini tek tahsilat sanmak veya aynı ödemeyi hem dekonttan hem makbuzdan iki kez saymak toplamı bozar. Rakamlar gerçek bir meslek tarifesi veya vergi hesabı değildir.

Düzenleme, iletme ve kayıt kontrolü nasıl tamamlanır?

Faaliyetin belge türünü, tahsilatın gerçek zamanını ve tutarın brüt mü net mi olduğunu belirleyerek başlayın. Belgedeki müşteri, tutar ve vergi alanlarını işlem dosyasıyla kontrol edin. Sonra elektronik belgenin düzenlenme, muhataba iletilme ve muhafaza adımlarını ayrı tamamlayın. Daha sonra ödeme geri verilmiş veya belgeyle ilgili düzeltme gereği doğmuşsa geri ödeme hareketiyle belge işlemini birbirine bağlayın. Para iadesinin yapılması belgeyi kendiliğinden silmez; kullanılan uygulamanın güncel düzeltme ve iptal süreci gerçek olayla birlikte takip edilir.

06 · Örnek

Örnek: İki net tahsilatı belgeyle ayrı eşleştirme

Tamamen kurgusal serbest meslek faaliyetinde banka hesabına net tahsilat olarak 1.000 TL ve 1.500 TL tutarında iki ayrı ödeme yansır. Hizmetin vergi ve tevkifat koşulları ile brüt ücret bilgisi verilmez.

İlk ödeme olayını kendi tarihi ve referansıyla 1.000 TL net tahsilat olarak bulun.
İkinci ödeme olayını kendi tarihi ve referansıyla 1.500 TL net tahsilat olarak bulun.
Gerçekleşen toplam net tahsilat: 1.000 TL + 1.500 TL = 2.500 TL.
Her tahsilatı ilgili makbuz ve vergi hesabıyla eşleştirin; banka toplamını brüt ücret yerine koymayın.

Sonuç

2.500 TL yalnız gerçekleşmiş net tahsilat toplamıdır. Brüt ücret, KDV, gelir vergisi tevkifatı veya KDV tevkifatı oran ve tutarları bu senaryodan çıkarılamaz; gerçek meslek tarifesi verilmez.

07 · Fark

E-SMM ile karıştırılan kavramlar

E-SMM ≠ Fatura

İlgili mal veya hizmet satışının belge düzenindedir; serbest meslek tahsilatı için düzenlenen makbuzla aynı belge türü değildir.

E-SMM ≠ Banka dekontu

Para hareketini gösterir; E-SMM’nin düzenlenme ve müşteriye iletilme kaydının yerine geçmez.

E-SMM ≠ Brüt ücret

Net tahsilattan farklı hesap unsurudur; uygulanacak vergi ve kesinti bilgisi olmadan banka girişinden bulunamaz.

08 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Faaliyetin ve mükellefin gerçek belge türünü belirleyin.
E-SMM kapsamını ve geçiş başlangıcını kontrol edin.
Tahsilatın tarih, referans ve tutarını bulun.
Tutarın brüt ücret mi net tahsilat mı olduğunu ayırın.
Müşteri, belge numarası ve ilgili vergi alanlarını eşleştirin.
Düzenleme, iletme, muhafaza ve varsa düzeltme sonucunu ayrı izleyin.

09 · Devamı

İlgili rehberler

10 · Sık sorulanlar

E-SMM hakkında sık sorulanlar

E-SMM açılımı nedir?

E-SMM, elektronik serbest meslek makbuzudur. Serbest meslek erbabının mesleki faaliyetine ilişkin tahsilatları için düzenlenir; 509 Sıra No.lu Tebliğ IV.4.1’e göre yeni bir belge türü değil, kâğıt makbuzla aynı hukuki nitelikte elektronik belgedir.

İnternetten ürün satan herkes E-SMM mi düzenler?

Belge türü yalnız satış veya ödeme kanalına göre seçilmez. E-SMM serbest meslek faaliyeti tahsilatıyla ilgilidir. Gerçek faaliyet, mükellef niteliği ve ilgili belge yükümlülüğü belirlenmelidir.

Yeni başlayan serbest meslek erbabı ne zaman geçer?

509 Sıra No.lu Tebliğ IV.4.5’te, 1 Şubat 2020 ve sonrasında başlayanlar için işe başlanılan ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar geçiş düzenlenir. Vergi muafiyeti ve Tebliğdeki istisnai durumlar somut kapsamıyla dikkate alınır.

Banka hesabına gelen tutar brüt ücret mi?

Banka girişi net tahsilat olabilir; neyi temsil ettiği belirlenmeden brüt ücret alanına yazılmaz. GİB açıklaması brüt ücret, net ücret ve net tahsilatı farklı hesap başlangıçları olarak ayırır. Vergi ve kesinti bilgileri gerçek işleme göre bulunur.

E-SMM’de hangi bilgiler kontrol edilir?

VUK md. 237 ve 509 Sıra No.lu Tebliğ IV.4.3 kapsamında düzenleyen ve müşteri bilgileri, belge numarası ve zamanı, alınan tutar ile varsa vergi ve tevkifat ayrıntıları gerçek işlemle eşleştirilir. Düzenleme kadar iletme ve muhafaza kaydı da takip edilir.