Tahsilat nedir?
Tahsilat, işletmenin satış, hizmet veya başka bir işlem nedeniyle kendisine yapılan ödemeyi nakit ya da kullanılabilir hesap varlığı olarak almasıdır. Satış bedeli, ödeme hareketi ve satıcıya aktarım ayrı izlenir.
Tanım
Tahsilat, işletmenin satış, hizmet veya başka bir işlem nedeniyle kendisine yapılan ödemeyi nakit ya da kullanılabilir hesap varlığı olarak almasıdır.
Bir bakışta
Tahsilat, satış ve alacak nasıl ayrılır?
Bir satışın yapılması, alacağın doğması ve paranın alınması farklı olaylardır. Vergi Usul Kanunu md. 229 faturayı müşterinin borçlandığı tutarı gösteren ticari belge olarak tanımlar. Bu nedenle fatura toplamı, kendiliğinden tahsil edilmiş toplam değildir. Satıcı her ödemeyi kendi tarihi, tutarı ve referansıyla ilgili satışa bağlamalıdır. Kısmi ödemede kalan alacak ayrıca görünmelidir. Sipariş, fatura ve banka hareketini aynı işlemin farklı kayıtları olarak ilişkilendirin; aynı tutarı her kaynaktan yeniden satış veya yeniden tahsilat olarak saymayın.
459 Sıra No.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, kendi uygulamasında tahsilatı nakit ve her an kullanıma hazır banka varlığından oluşan ödeme mevcudundaki artış olarak tanımlar. Bu bakımdan ödeme talebi göndermekle paranın gerçekten alınması farklıdır. Ödeme linki oluşturmak veya müşterinin işlemi başlatması tahsilat sonucunu tek başına göstermez. Alınan tutarı gerçek ödeme kaydından doğrulayın. Yarım kalan girişim ve başarısız işlem, tahsilat sütununa başarılı hareket gibi yazılmamalıdır; sonucun hangi kayıtla belirlendiği dosyada açık olsun.
Müşteriden alınan bedel ile satıcı aktarımı nasıl izlenir?
Bir ödeme kuruluşu müşteriden bedeli almış olabilir; bu tutarın satıcının hesabına aktarılması ise hizmetin kendi koşullarıyla ayrı izlenir. Kuruluşun işlem sonucu, aktarılacak tutar ve bankadaki gerçek hareket birbirine bağlanmalıdır. iyzico’nun resmî işlem açıklaması, işlem ücreti, komisyon ve blokaj ile satıcıya gönderilecek tutarı ayrı gösterir. Bu örnek, kullanılan her hizmetin aynı koşullarda çalıştığı kuralı değildir. Kendi sözleşmenizde aktarımı hangi olayın başlattığını ve ödeme kaydının hangi aşamada kesinleştiğini belirleyin.
Komisyon kesintisi yüzünden müşteriden alınan bedelle satıcıya net geçen tutar farklı olabilir. Satış toplamı, ücret, iade ve gerçek aktarım aynı raporda ayrı alanlarda izlenirse farkın kaynağı bulunabilir. Bekleyen paranın tamamını komisyon gideri veya kayıp saymayın. Önce sözleşmedeki aktarım zamanı ve gerçek işlem durumunu kontrol edin. Müşterinin gönderdiği ekran görüntüsüyle işletmenin ödeme hizmetindeki kaydı uyuşmuyorsa, sipariş ve referans üzerinden ilgili kuruluştan açıklama isteyin. Tekrar ödeme talebinden önce önceki girişimin sonucunu bulun; çift tahsilatı önleyecek kontrolü tamamlayın.
Türkiye’de tahsilat hangi durumda finansal kurumla belgelenir?
459 Sıra No.lu Tebliğ bölüm 4.1’deki genel kural, tevsik kapsamındakilerin 30.000 TL’yi aşan tahsilat ve ödemelerini aracı finansal kurumlar üzerinden yaparak bu kurumların belgeleriyle belgelemesidir. Mükellef olmayanların kendi aralarındaki işlemler bu kapsamın dışındadır; bölüm 4.2’de başka istisnalar da bulunur. Satıcı için uygulanacak kapsam tarafların ve işlemin gerçek niteliğiyle belirlenir. Tebliğde aracı finansal kurumlar banka, yetkilendirilmiş ödeme kuruluşu ve PTT olarak tanımlanır.
Tebliğ bölüm 4.1.2, işlem toplamı sınırı aşıyorsa farklı tarihlerde kısım kısım ödemelerin de finansal kurum üzerinden belgelenmesini düzenler. Yalnız her ödemenin tek başına sınır altında olmasına bakmayın. Bölüm 4.1.1 aynı gün aynı kişiyle yapılan işlemlerin toplamına ilişkin ayrı kontrol de içerir. Ayrıca araç kiralama gibi belirli işlemlerde tutar sınırı aranmayan özel kurallar vardır. Bu nedenle 30.000 TL veya altında olmayı bütün işlemlerde serbest nakit ödeme izni olarak genellemeyin; gerçek işlem için geçerli kural ve istisnayı okuyun.
Kısmi tahsilat örneği nasıl hesaplanır?
Sayfadaki tamamen kurgusal ticari satışın KDV dahil toplamı 40.000 TL’dir; işlem 459 Tebliğ kapsamındadır ve bir istisna uygulanmadığı varsayılır. Bedel, farklı tarihlerde 15.000 TL ve 25.000 TL olarak aracı finansal kurum üzerinden ödenir. İlk ödemeden sonra kalan alacak 25.000 TL, ikinci gerçek ödemeden sonra sıfırdır. Her ödeme tek başına 30.000 TL’nin altında olsa da işlem toplamı sınırı geçtiği için iki ödemenin de ilgili kurum belgeleriyle tevsiki gerekir. Örnekte başka ödeme, iade, mahsup veya kesinti bulunmadığı kabul edilmiştir.
İki ödemenin toplamı 40.000 TL’dir; faturayı da buna ekleyip 80.000 TL tahsilat yazmak yanlış olur. Fatura satışın bedelini, ödeme kayıtları ise bu bedelin ne zaman alındığını anlatır. Bu hesap işletme kârını, ürün maliyetini veya gerçek bir kuruluşun ücretini belirlemez. Belge numarası, ödeme tarihi ve kalan alacak birlikte saklanırsa aynı bedelin farklı belgeler üzerinden iki kez sayılması önlenebilir. Satıcı raporundaki dönem toplamı oluşturulurken hangi tarih esas alındığını belirtin; fatura dönemiyle para hareketinin dönemi farklı olabilir.
Tahsilat dosyası nasıl kapatılır?
Alacak tutarını, gerçekleşen ödemeleri ve kalan bakiyeyi işlem bazında karşılaştırın. Finansal kurum belgesinin bulunması satışa ilişkin diğer belge yükümlülüklerini kaldırmaz; fatura veya ilgili makbuz da kendi kurallarıyla düzenlenir. Geri ödeme olursa ilk tahsilatı silmek yerine karşı hareketi referansıyla ilişkilendirin. Ödenmemiş, kısmen ödenmiş ve tamamlanmış durumlarını açık kullanın. Dosyanın kapanması yalnız talep veya söz verilmesine değil, gerçek para hareketi ve gerekli belgelerin eşleşmesine dayanmalıdır. Açıklanamayan farkı tarih, tutar ve referansıyla araştırın.
Örnek: Sınırı aşan satışta iki kısmi tahsilatı izleme
Kurgusal ticari satış KDV dahil 40.000 TL’dir; 459 Tebliğ kapsamı ve istisna bulunmaması varsayılır. Bedel farklı tarihlerde 15.000 TL ve 25.000 TL olarak aracı finansal kurum üzerinden ödenir; başka hareket veya kesinti yoktur.
- İlk gerçek ödeme: 15.000 TL; kalan 40.000 TL − 15.000 TL = 25.000 TL.
- İkinci gerçek ödeme: 25.000 TL; kalan 25.000 TL − 25.000 TL = 0 TL.
- Toplam tahsilat: 15.000 TL + 25.000 TL = 40.000 TL.
- İşlem toplamı 30.000 TL’yi geçtiğinden her iki ödemeyi kurum belgeleriyle tevsik edin.
- 40.000 TL faturayı ödeme toplamına yeniden eklemeyin.
İki ödeme sonrasında bu varsayımlarda alacak sıfır, toplam tahsilat 40.000 TL’dir. Kısmi ödeme tutarlarının sınır altında olması tevsik yükümlülüğünü kaldırmaz; bu toplam kâr hesabı değildir.
Tahsilat ile karıştırılan kavramlar
İşletmenin almaya hak kazandığı tutardır; henüz paranın alınmış olduğunu göstermez.
Aracının satıcıya para gönderme hareketidir; müşteriden başarılı tahsilatla aynı zaman ve tutarda gerçekleşmeyebilir.
Borçlanılan satış bedelini gösteren belgedir; gerçek para girişi ayrıca eşleştirilir.
Satıcı ne yapmalı?
- Alacağın hangi satış veya işlemden doğduğunu belirleyin.
- Başarılı para girişini tarih, tutar ve referansıyla bulun.
- Fatura, ödeme ve aktarımı aynı işlemle ilişkilendirin.
- Tevsik kapsamı, işlem toplamı ve istisnaları kontrol edin.
- Kısmi ödemelerden sonra kalan bakiyeyi güncelleyin.
- İade ve kesintileri ayrı hareketlerle açıklayıp dosyayı kapatın.