Basit usul vergilendirme nedir?
Basit usul vergilendirme, Gelir Vergisi Kanunu’nun şartlarını sağlayan ticaret ve sanat erbabının ticari kazancının belgeler üzerinden basitleştirilmiş biçimde tespit edildiği usuldür. 2026’da faaliyet, yerleşim ve parasal şartlar birlikte kontrol edilir.
Tanım
Basit usul vergilendirme, Gelir Vergisi Kanunu’nun şartlarını sağlayan ticaret ve sanat erbabının ticari kazancının belgeler üzerinden basitleştirilmiş biçimde tespit edildiği usuldür.
Bir bakışta
Basit usul kimler için bir seçenek olabilir?
193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 46, basit usulde kazanç tespitini düzenler; md. 47 ve md. 48 genel ve özel şartları birlikte arar. Kendi işinde bilfiil çalışma veya bulunma, işyerinin kira ya da emsal kira ölçüsü ve başka ticari, zirai veya mesleki faaliyet dolayısıyla gerçek usulde gelir vergisine tabi olmama kontrol edilir. Kanundaki geçici ayrılma ve yardımcı çalıştırma hükümleri korunur. Buna karşılık md. 51 kapsamında basit usulden yararlanamayan faaliyetler için düşük satış tutarı tek başına yeterli değildir.
Basit usul, işletmenin hukukî türünü adlandırmaz. Şahıs şirketi ifadesiyle anlatılan bir işletmenin kazancı gerçek usulde de tespit edilebilir. Esnaf muafiyeti ise kendi kanuni koşulları bulunan ayrı bir düzenlemedir. Başvuru hazırlarken yalnız mağaza adı veya satış kanalı yerine gerçek faaliyet, işyeri adresi, mevcut mükellefiyet ve belge düzenini birlikte yazın. Böylece aynı kelimelerle anılan farklı uygulamalar birbirine karışmaz; vergi dairesine yöneltilen soru somut bilgiye dayanır.
2026’da yerleşim yeri neden önemlidir?
10679 sayılı Kararla değişik 10380 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, belirli faaliyetler için 1 Ocak 2026’dan itibaren gerçek usul kapsamını belirler. GİB’in Gelir Vergisi Sirküleri/100 açıklamasına göre büyükşehir olan illerde nüfusu 30.000’i geçmeyen ilçeler kapsam dışında tutulur. Sayılan faaliyetler arasında mal imalatı ve alım satımı da vardır; yalnız gezici veya pazar takibiyle, işyeri açmadan yapılan perakende alım satıma ilişkin hüküm ayrıca korunur. Kapsamdaki faaliyetlerde genel ve özel tutar şartlarını sağlamak gerçek usule geçişi engellemez.
Nüfusu 30.000’i aşan ilçelerde, ilgili büyükşehir kanunları kapsamında belde veya köyden mahalleye dönüşmüş ve nüfusu 2.000’i geçmeyen yerler için özel istisna vardır; şehir içi yolcu taşımacılığı bu mahalle istisnasından yararlanmaz. Sıradan bir küçük mahalle ile mevzuat kapsamında dönüşmüş yer aynı kabul edilmez. Nüfus kontrolü önceki takvim yılının son günü itibarıyla TÜİK’in yayımlamış olduğu son verilere dayanır. İşyerinizin gerçek adresini ve dönüşüm durumunu vergi dairesindeki güncel kayıtlarla doğrulayın; başka satıcının şehir adına göre oluşturduğu sonucu kendi işinize taşımayın.
2026 parasal sınırları nasıl okunur?
GİB’in 2026 had ve tutarlar tablosunda mal alıp olduğu gibi veya işleyerek satanlar için yıllık alım ölçüsü 1.200.000 TL, yıllık satış ölçüsü 1.900.000 TL’dir. Diğer işler için yıllık gayrisafi iş hasılatı 600.000 TL; iki iş türünün birlikte yapılmasında satış ve iş hasılatı toplamı için ölçü 1.200.000 TL’dir. Bazı düşük kâr hadli mallarda özel ölçüler bulunur. Bunlar genel bir internet mağazası açılış izni veya bütün faaliyetler için tek ciro sınırı değildir. İşin hangi bende girdiğini önce belirleyin.
2026 yıllık işyeri kira ölçüsü büyükşehir belediye sınırları içinde 99.000 TL, diğer yerlerde 60.000 TL’dir. İşyeri size aitse kontrol emsal kira üzerinden yapılır. Yıllık tutarı aylık kira gibi kullanmayın. Dönem takibini alış, satış ve kira için ayrı sütunlarda yapın; birinin sınır altında olması diğerindeki aşımı kapatmaz. Farklı yılları karşılaştırırken her dönemin kendi resmî tutarını kullanın. Mevcut mükellefiyetin geçmiş dönem koşulları ve geçiş hükümleri de kontrol edilmeden yalnız bu yılki tabloyla yeni statü kararı vermeyin.
İnternetten satış basit usulü tek başına bozar mı?
320 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği md. 8, aynı faaliyetin internet veya benzeri elektronik ortamda da sürdürülmesini tek başına şart ihlali saymaz. Mevcut işten farklı başka bir faaliyete başlanması ise maddede ayrı düzenlenir; mükerrer md. 20/B kapsamındaki faaliyetler için belirtilen istisna saklıdır. Gerçek usul kapsamındaki bir işi internete taşımak da onu basit usule dönüştürmez. Bu hüküm, 2026 yerleşim ve faaliyet kurallarıyla birlikte okunmalıdır. Satış kanalını değiştirmek ile işin konusunu değiştirmek arasındaki farkı kayda geçirin.
Sayfadaki kurgusal örnekte aynı mal ticaretinin fiziki satışları 1.150.000 TL, internet satışları 650.000 TL olsun. Birlikte izlenecek satış toplamı 1.800.000 TL’dir. Kanalların ayrı olması iki ayrı sınır yaratmaz. Örnekte alış ve kira kontrolü de kendi ölçüsüyle yapılır; yalnız satış hesabının olumlu çıkması uygunluk kararı vermez. Stok devri ve diğer giderler hesaba katılmadan satıştan alış tutarını çıkarıp kesin ticari kazanç yazmak da doğru olmaz. Bu örnek, tutarları karşılaştırma yöntemini gösterir.
İstisna varsa hangi kayıtlar sürer?
Gelir Vergisi Kanunu mükerrer md. 20/A, şartları sağlayanların basit usulde tespit edilen ticari kazancını gelir vergisinden istisna eder. GİB rehberinde bu kazanç için yıllık gelir vergisi beyannamesi verilmemesi, başka gelir için beyanname verilirse bu kazancın ona eklenmemesi açıklanır. Bununla birlikte fatura ve diğer belgeler, bildirim, kayıt, muhafaza ve ibraz ödevleri sürer. Alış ve satış belgelerini düzenli ayırın; Defter-Beyan kayıtlarını yetkili meslek mensubu veya meslek odanızla takip edin. Gelir vergisi istisnasını kayıtsız faaliyet olarak yorumlamayın.
E-Arşiv belge biçiminin kuralları ile kazancın hangi usulde tespit edildiği farklı konulardır; mevcut elektronik belge durumunuzu da dosyada belirtin. Müşteriden gelen tahsilat ile satış belgelerini eşleştirin. Statü incelemesine alış ve satış toplamlarının yanında adres, faaliyet açıklaması, kira bilgisi ve mevcut vergi kayıtlarını götürün. İnceleme sonunda hangi usule hangi tarihten itibaren tabi olduğunuzu netleştirin. Böylece sonraki satışlarda belge türü ve kayıt işleyişi eski alışkanlığa göre sürdürülmez; değişikliğin gerektirdiği işlemler zamanında hazırlanır.
Örnek: İki satış kanalını tek yıllık ölçüde karşılaştırma
Tamamen kurgusal, basit usuldeki mal satıcısının 2026 fiziki satışı 1.150.000 TL, internet satışı 650.000 TL, alışı 1.100.000 TL ve büyükşehir dışındaki yıllık kirası 48.000 TL olsun. Aynı faaliyet, genel mal ticareti ölçüleri ve başka hareket bulunmaması varsayılır; diğer şartlar hakkında uygunluk kararı verilmez.
- Toplam satış: 1.150.000 TL + 650.000 TL = 1.800.000 TL.
- 2026 satış ölçüsüne fark: 1.900.000 TL − 1.800.000 TL = 100.000 TL.
- 2026 alış ölçüsüne fark: 1.200.000 TL − 1.100.000 TL = 100.000 TL.
- Diğer yerlerde yıllık kira ölçüsüne fark: 60.000 TL − 48.000 TL = 12.000 TL.
- Faaliyet, yerleşim, mevcut mükellefiyet ve diğer genel şartları belgeyle kontrol edin.
Bu varsayımlarda üç tutar ölçüyü aşmaz; 1.800.000 TL toplam satış kullanılır. Sonuç yalnız tutar karşılaştırmasıdır; basit usulde kalma hakkını veya ticari kazancı tek başına belirlemez.
Basit usul vergilendirme ile karıştırılan kavramlar
Kendi kanuni koşullarına bağlı ayrı bir muafiyettir; basit usulde kazanç tespitiyle aynı statü değildir.
İşletmenin kişiye bağlı yapısını anlatır; kazancın mutlaka basit usulde tespit edildiğini göstermez.
Kazanç bilanço veya işletme hesabı esasına göre tespit edilir; basit usul şartlarının yerine geçen bir satış kanalı değildir.
Satıcı ne yapmalı?
- Gerçek faaliyet ve işyeri adresinizi belirleyin.
- GVK md. 51 ve 2026 yerleşim kapsamını kontrol edin.
- İlgili yılın alış, satış ve kira ölçülerini ayrı karşılaştırın.
- Aynı faaliyetin bütün satış kanallarını birlikte izleyin.
- Belge ve Defter-Beyan kayıtlarını yetkili kişiyle takip edin.
- Vergi dairesinden geçerli usulünüzü ve başlangıç tarihini netleştirin.
İlgili rehberler
Basit usul vergilendirme hakkında sık sorulanlar
İnternetten satış yapan herkes basit usul dışında mı?
2026’da mal satanlar için tek ciro sınırı mı var?
Büyükşehirde küçük bir mahallede olmak yeterli mi?
Basit usulde gelir vergisi ödenir mi?
Tutarların sınır altında kalması başvuru için yeterli mi?
Öteki terimler
- Amortisman
- Ba-Bs formu
- Damga vergisi
- E-arşiv fatura
- E-belge
- E-Defter
- E-fatura
- E-SMM
- E-ticaret için şirket kurma
- Esnaf muafiyeti
- Fatura
- Geçici vergi
- Genç girişimci istisnası
- GİB (Gelir İdaresi Başkanlığı)
- GİB e-Arşiv Portal
- Gider pusulası
- İade faturası
- İhracatta KDV iadesi
- İrsaliyeli fatura
- KDV (katma değer vergisi)
- KDV beyannamesi
- KDV dahil fiyat
- KDV istisnası
- KDV tevkifatı