E-ticaret sözlüğüVergi, fatura ve muhasebe

Serbest meslek kazancı nedir?

Serbest meslek kazancı, işverene bağlı olmadan kendi nam ve hesabına yürütülen, sermayeden çok kişisel emek, mesleki bilgi veya uzmanlığa dayanan ve ticari nitelik taşımayan faaliyetlerden doğan kazançtır. Hasılat, gider, alacak ve makbuz kayıtları ayrı takip edilir.

Son kontrol: 26 Ekim 20264 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

Bir bakışta

Faaliyetİşverenden bağımsız mesleki çalışma; GVK md. 65

Kazanç tespitiTahsilat ve giderler; GVK md. 67 ve 68

BelgeSerbest meslek makbuzu; VUK md. 236

Elektronik geçişBaşlangıç ayını izleyen 3 üncü ayın sonu; 509 IV.4.5

Serbest meslek kazancı hangi faaliyetten doğar?

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu md. 65, serbest meslek faaliyetini ve bu faaliyetten doğan kazancı tanımlar. Kişisel emek, ilmi veya mesleki bilgi ya da uzmanlık ağırlığı; işverene tabi olmama; şahsi sorumluluk ve kendi nam ve hesabına çalışma birlikte önem taşır. Md. 66, bu faaliyeti mutat meslek halinde yapanları serbest meslek erbabı sayar. GİB rehberinde avukat, mimar, mühendis ve danışman gibi örnekler yer alır. Bir işin çevrimiçi yürütülmesi, vergi bakımından niteliğini tek başına belirlemez.

Günlük dilde kullanılan “freelance” sözü, kanundaki bütün koşulları karşılayan ayrı bir gelir türü adı değildir. İşverene tabi yapılan mesleki çalışma ücret, ticari organizasyon içinde mal alıp satma ise farklı bir kazanç alanı olabilir. Aynı kişi farklı faaliyetler yürütebilir; bu nedenle internet üzerinden para kazanılan bütün işler tek başlık altında toplanmaz. Yapılan işin sözleşmesini, organizasyonunu, kimin hesabına yürütüldüğünü ve devamlılığını birlikte inceleyin. Vergi niteliğini yalnız sosyal medya profilindeki meslek adı veya ödeme açıklamasıyla belirlemeyin.

Hasılat, tahsilat ve kazanç nasıl ayrılır?

Kanun md. 67, bir hesap dönemi içinde faaliyet karşılığında tahsil edilen para, ayın ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden ilgili giderler indirildikten sonra kalan farkı esas alır. Bu yapı, sözleşmede yazan toplam hizmet bedeliyle o dönemin serbest meslek kazancını aynı sayı kabul etmeyi engeller. Müşteriden gelecek tutarı, gerçekleşen tahsilatı ve gider kayıtlarını ayrı izleyin. Giderin mesleki faaliyetle ilişkisi ve indirilebilirliği kontrol edilmeden kişisel harcamalar kazanç hesabından düşülmez. Mesleki giderlerin çerçevesi md. 68’de düzenlenir.

Tahsilat yalnız elde nakit alınması değildir. Md. 67, kişinin haberdar olması koşuluyla adına belirli yerlere para yatırılmasını, mesleki alacağın başkasına devrini veya müşteriye borcuyla takasını da tahsil hükmünde sayar. Bu nedenle “hesabıma para gelmedi” cümlesi bütün durumlarda gelir oluşmadığını kanıtlamaz. Ödeme ve alacak hareketlerinin gerçek niteliğini kaydedin. Alacağın devri veya takası varsa belge ve tarihini muhasebe dosyasına ekleyin. Böylece gelir dönemi, yalnız banka ekranındaki hareketlere bakılarak eksik belirlenmez.

Serbest meslek erbabı hangi belgeyi düzenler?

213 sayılı Vergi Usul Kanunu md. 236, mesleki faaliyete ilişkin her türlü tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenlenmesini; md. 237 de makbuzdaki temel bilgileri düzenler. 509 Sıra No.lu Tebliğin IV.4 bölümü elektronik serbest meslek makbuzu uygulamasını açıklar. Vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabı kapsamındaki kişiler ilgili sürelerle e-SMM uygulamasına dahil olur. Bu belge, ticari mal satışında kullanılan fatura ile aynı belge adı değildir; gerçek faaliyetin niteliğine göre belge düzeni kurulmalıdır.

509 IV.4.5’e göre 1 Şubat 2020 ve sonrasında faaliyete başlayanlar, işe başladıkları ayı izleyen 3 üncü ayın sonuna kadar e-SMM uygulamasına dahil olmalıdır. Bu süre 90 gün sayılarak hesaplanan sabit bir gün süresi değildir. Elektronik geçiş düzenini, işe başlama bildiriminin yerine koymayın. Makbuzda tarih, taraf, alınan para ve ilgili vergi alanları doğru yer almalı; kayıt, onay ve iletim durumları izlenmelidir. E-belge yöntemini seçmek, bütün beyan ve muhafaza yükümlülüklerini tamamlayan tek adım değildir.

Kurgusal kazanç hesabı nasıl yapılır?

Örnekte hizmet bedeli 60.000 TL, hesap döneminde hasılata alınacak tahsil edilmiş tutar 50.000 TL ve henüz tahsil edilmemiş alacak 10.000 TL olsun. Md. 67 anlamında başka tahsil sayılan işlem bulunmadığı varsayılır. Ayrıca faaliyetle ilgili, ödenmiş ve indirilebilir giderler 10.000 TL’dir. KDV ve tevkifat hesaplarının dışında tutulmuş bu örnek kazanç tutarlarında sonuç 50.000 − 10.000 = 40.000 TL olur. 60.000 TL sözleşme bedelini doğrudan kazanç diye yazmak hem tahsilat hem gider ayrımını kaybettirir.

Bu 40.000 TL hesaplanan gelir vergisi veya kişinin eline kalacak nihai para değildir. Örnekte istisna, diğer gelirler, beyanname indirimleri ve vergi mahsubu hesaplanmamıştır. Geçici vergi ile yıllık gelir vergisinin ilişkisi ve varsa kesintilerin mahsubu kendi kurallarıyla ele alınır. Ödeme yapanın durumuna ve ödemenin niteliğine göre stopaj kontrolü de gerekebilir. Bütün müşterilerden gelen ödemeleri aynı kesinti oranı veya aynı nihai vergi yükü altında toplamayın; belge ve işlem türü üzerinden değerlendirin.

Faaliyete başlarken ve yıl içinde ne izlenmeli?

Faaliyetin vergisel niteliğini belirleyip işe başlama, belge ve kayıt düzenini kurun. Sözleşme bedellerini tahsilatlarla; tahsilatları makbuzlarla; giderleri dayanak belgeleriyle eşleştirin. Serbest meslek erbabının yanında ticari mal satışının da bulunması halinde belge akışlarını karıştırmayın. Gerekli kayıt ve beyan düzenini mali müşavir ile gerçek faaliyet üzerinden belirleyin. Bir istisnadan yararlanılması düşünülüyorsa o istisnanın koşullarını ayrıca doğrulayın. İnternetten çalışma, tek müşteriye hizmet verme veya düşük tutarda gelir elde etme, kendi başına bütün vergi yükümlülüklerini kaldıran genel nedenler değildir.

06 · Örnek

Örnek: Sözleşme bedeli ile dönem kazancı

Kurguda hizmet bedeli 60.000 TL, hasılata alınacak tahsilat 50.000 TL ve henüz tahsil edilmeyen alacak 10.000 TL’dir. Ödenmiş indirilebilir mesleki gider 10.000 TL, başka tahsil sayılan işlem yoktur; tutarlar KDV ve tevkifat hesabının dışındadır.

Hizmet bedeliyle alacağı eşleştirin: 50.000 + 10.000 = 60.000 TL.
Bu dönem hasılat hesabına alınan tahsilatı ayırın: 50.000 TL.
İndirilebilir ödenmiş gideri çıkarın: 50.000 − 10.000 = 40.000 TL.
40.000 TL’yi nihai vergi veya net ele geçen para diye kullanmayın.

Sonuç

Kurgusal dönem kazancı 40.000 TL’dir; 10.000 TL alacak henüz tahsil edilmemiştir. İstisna, beyanname indirimleri ve vergi mahsupları hesaplanmamıştır.

07 · Fark

Serbest meslek kazancı ile karıştırılan kavramlar

Serbest meslek kazancı ≠ Ücret

İşverene tabi mesleki çalışmadan doğan gelir bu başlıkta ele alınır; bağımsız kendi hesabına faaliyetle aynı koşulları taşımaz.

Serbest meslek kazancı ≠ Ticari kazanç

Ticari faaliyetten doğar; kişisel uzmanlık ağırlıklı ve ticari niteliği olmayan serbest meslek faaliyetiyle aynı gelir unsuru değildir.

Serbest meslek kazancı ≠ Hizmet bedeli

Sözleşmedeki toplam tutardır; tahsilat ve giderler dikkate alınmadan serbest meslek kazancı olarak kullanılamaz.

08 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Faaliyeti işveren bağımlılığı, organizasyon ve kendi hesabına çalışma bakımından belirleyin.
İşe başlama ile uygun kayıt ve belge düzenini kurun.
Kapsamdaysanız e-SMM geçiş tarihini ay sonu esasına göre hesaplayın.
Tahsilat, alacak ve tahsil sayılan işlemleri ayrı izleyin.
Mesleki giderlerin ilişkisini ve belgelerini kontrol edin.
Kesinti, geçici vergi ve yıllık beyan durumlarını birlikte takip edin.

09 · Devamı

İlgili rehberler

10 · Sık sorulanlar

Serbest meslek kazancı hakkında sık sorulanlar

İnternetten freelance çalışmak her durumda serbest meslek mi?

Vergi niteliği günlük iş adından çıkmaz. GVK md. 65’teki bağımsızlık, kendi hesabına çalışma, kişisel mesai veya uzmanlık ve ticari nitelik taşımama koşulları gerçek faaliyet üzerinden belirlenir.

Sözleşmede yazan bütün bedel o yılın kazancı mı?

GVK md. 67 tahsil edilen ve tahsil sayılan tutarlarla ilgili giderleri esas alır. Alacak, tahsilat ve gider kayıtları ayrılır; sözleşme tutarı tek başına dönem kazancı değildir.

Yalnız nakit aldığımda mı tahsil oluşur?

Md. 67, belirli yerlere kişi adına para yatırılması, alacağın devri veya müşteriye borçla takas gibi halleri de koşullarıyla tahsil hükmünde sayar. Gerçek işlem ve tarihi kontrol edilir.

Serbest meslek hizmetinde hangi belge düzenlenir?

VUK md. 236 serbest meslek makbuzunu düzenler. Vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabı 509 IV.4 kapsamındaki sürelerle e-SMM uygulamasına dahil olur.

e-SMM’ye geçiş süresi 90 gün mü?

509 IV.4.5, yeni başlayan kapsamdaki kişiler için başlangıç ayını izleyen 3 üncü ayın sonunu esas alır. Bu süre sabit 90 gün hesabıyla aynı değildir; işe başlama bildiriminin süresi de ayrı konudur.