E-ticaret sözlüğüPazaryeri ve satış

Bayi nedir?

Bayi, bir sağlayıcıdan temin ettiği ürünleri kendi ticari faaliyeti içinde yeniden satan ve dağıtım ilişkisinde görev üstlenen bağımsız işletmedir. Yetki kapsamını, satış kanalını ve stok sorumluluğunu belgeleyin; alış-satış farkını dönem net kârından ayrı okuyun.

Son kontrol: 26 Ekim 20263 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

Bayi, bir sağlayıcıdan temin ettiği ürünleri kendi ticari faaliyeti içinde yeniden satan ve dağıtım ilişkisinde görev üstlenen bağımsız işletmedir.

Bir bakışta

FaaliyetSağlayıcıdan temin edip yeniden satış

Yetki kontrolüÜrün, kanal, belge sahibi ve geçerlilik dönemi

Kurgusal birim farkı100 − 80 = 20 TL; örnek brüt marj %20

Fiyat kuralıSabit/asgari yeniden satış; 2002/2 Tebliğ md. 4

Tüketiciye mesafeli satışSatıcı ön bilgilendirmesi; Yönetmelik md. 5

Bayi dağıtım zincirinde hangi işi yapar?

Üretici veya dağıtıcı ürünü sağlar; bayi ürünü temin ederek kendi satış faaliyetine dahil eder. Bayi son kullanıcıya satış yapabileceği gibi dağıtım ilişkisinin yapısına göre başka işletmelere de satış yapabilir. Bu yüzden bayi sözcüğünü yalnız fiziksel dükkân veya yalnız tek ürün alımıyla sınırlamayın. Teklifte ürün kapsamı, ticaretin seviyesi ve tarafların üstlendiği işler açık olmalıdır. Toptan satış ile perakende bu ilişkinin satış yönünü anlatır; bayilik ise sağlayıcıyla dağıtım bağını ilgilendirir.

Rekabet Kurumunun sözlüğü farklı üretim veya dağıtım seviyelerindeki işletmelerin alım, satım ve yeniden satış anlaşmalarını dikey anlaşma olarak açıklar. Bayilik ilişkisindeki fiyat, kanal ve bölge hükümlerini de bu çerçeveyle birlikte okuyun. Kendi başına bayi adı kullanılması sözleşmenin bütün hükümlerini hukuka uygun hale getirmez. Sağlayıcının belirli işlere verdiği izinle tarafların fiilen yaptığı işlemi karşılaştırın. Hangi ürünün kimden alındığı, kimin müşteriye sattığı ve ilgili riskleri kimin taşıdığı dosyada görünür olsun.

Bayilik, yetkili satıcılık ve aracılık nasıl ayrılır?

Bir ürünü satın alabilmek, markanın her kanalda yetkili temsilcisi olduğunuzu kanıtlamaz. Yetkili satıcı ifadesini kullanmadan önce yetkiyi veren tarafı, kapsanan ürünleri, kanalı ve geçerlilik dönemini belge üzerinden kontrol edin. Belgenin başka işletmeye veya başka mağazaya ait olması aynı yetkiyi size taşımaz. Bayilik ilişkisini marka adına verilen her satış sonrası hizmetin yetkisi gibi de sunmayın. Satış, servis ve marka kullanımına ilişkin belgelerin neyi kapsadığını ayrı başlıklarda okuyun.

Acente ilişkisi ile malı alıp yeniden satma ilişkisini aynı kabul etmeyin. Rekabet Kurumunun Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuzu 10 ve 12. paragraflarda acentelik bakımından ticari ve mali risklerin kimde olduğunu inceler; sözleşmenin adı tek başına yeterli değildir. Siparişi kimin kabul ettiği, stok riskini kimin taşıdığı ve müşteriye karşı hangi işletmenin hareket ettiği kendi ilişkinizde açıklanmalıdır. Bu sözlük maddesinden hareketle belirli bir sözleşmeye kesin hukuki nitelik veya herkese aynı komisyon hakkı atamayın.

Bayinin satış fiyatı ve internet kanalı nasıl ele alınır?

Kılavuzun 17–18. paragrafları, 2002/2 sayılı Tebliğ 4. madde kapsamında bağımsız alıcının sabit veya asgari yeniden satış fiyatının belirlenmesini ele alır. Tavsiye veya azami fiyat, fiilen sabit ya da asgari fiyata dönüşmemelidir. Fiyat listesinde tavsiye yazması baskıyla uygulanan alt sınırı serbest hale getirmez. Sözleşmedeki metinle teslimatı durdurma, yaptırım veya fiyatı değiştirme talebi gibi fiili uygulamaları birlikte okuyun. Kendi fiyatınızı hesaplarken maliyet ve satışa bağlı giderleri gerçek kayıtlarınızdan alın.

Aynı Kılavuz 25 ve 28–29. paragraflarda internet satışlarıyla kalite koşullarını ayırır. İnternet satışı üzerindeki bütün sınırlamalar sırf sözleşmeye yazıldığı için geçerli sayılmaz; nesnel kalite koşullarıyla satışı engelleyen genel yasak aynı değerlendirme değildir. Kanalın kendi ürün kabul koşulu ile sağlayıcının dağıtım şartını da birbirine karıştırmayın. Hangi pazaryeri veya mağazanın kapsandığını ve getirilen şartın gerekçesini yazılı kayıttan kontrol edin. Bayilik belgesiyle bütün platformlarda koşulsuz satış yapılabileceği sonucunu da çıkarmayın.

Alış-satış farkı neden dönem net kârı değildir?

Sayfadaki kurgusal örnekte bayi 20 ürünü toplam 1.600 TL’ye alır; bunların beşini sattığında satılanların maliyeti 400 TL’dir. Satış geliri 500 TL ve ilk fark 100 TL olur. Kalan stokun maliyeti 1.200 TL’dir. Bütün alım ödemesini yalnız beş satışın maliyeti gibi kullanmak satışla stok ayrımını bozar. Bu basit hesapta nakit hareketi ile brüt kâr farklı soruları yanıtlar. Örnek ortak KDV hariç tutarlardır; gerçek bayi iskontosu veya zorunlu kazanç oranı değildir.

Mal alış-satış farkından sonra komisyon, gönderim, paketleme ve ilgili dönem giderlerini kendi kapsamıyla izleyin. Satılmayan ürünün otomatik geri alınacağını varsaymayın; ticari iade veya değişim koşulunu kendi sözleşmenizden okuyun. Stok yönetimi kaydında ürün kodunu, alınan ve satılan miktarı eşleştirin. Farklı maliyetli alımlar varsa ilgili muhasebe yönteminizi koruyun. Birim ekonomisi hesabında hangi giderlerin bulunduğunu açık yazın; ürün başına ilk farkı bütün işletmenin net kazancı diye sunmayın.

İnternetten tüketiciye satan bayi hangi bilgileri kontrol eder?

Müşteriyle mesafeli sözleşmeyi kuran satıcı bayiyse Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği 5. madde kapsamındaki satıcı kimliği, ürün, toplam bedel, teslimat ve ilgili hak bilgilerini kendi satışında doğru sunmalıdır. Sağlayıcıyla yapılan ticari alımın koşullarını tüketiciye yapılan satışın yerine koymayın. Ürün ve teslimat taahhüdünü kendi stok ve tedarik kaydınızla karşılaştırın. Yetki belgesinin süresi bittiğinde mağaza açıklamasını da kontrol edin. Sözleşme ve belge güncellemelerinin tarihini saklamak, hangi satışta hangi kapsamın geçerli olduğunu izlemeyi sağlar.

06 · Örnek

Örnek: Alınan stokla satılan ürün maliyetini ayırmak

Kurgusal bayi, birim maliyeti KDV hariç 80 TL olan 20 ürün alıyor ve bunların 5’ini birim 100 TL’ye satıyor. Aynı maliyetli stok, başka düzeltme olmadığı ve henüz diğer giderlerin düşülmediği varsayılıyor.

Alınan stok: 20 × 80 = 1.600 TL.
Beş satışın geliri: 5 × 100 = 500 TL.
Satılan mal maliyeti: 5 × 80 = 400 TL.
Brüt fark: 500 − 400 = 100 TL; satışa oranı %20.
Kalan stok: 15 × 80 = 1.200 TL.

Sonuç

Örnekte 100 TL brüt fark ve 1.200 TL kalan stok maliyeti vardır. Alıma ödenen toplam para ile yalnız satılan ürünün maliyeti ayrıdır; net dönem sonucu için diğer ilgili giderler de gerekir.

07 · Fark

Bayi ile karıştırılan kavramlar

Bayi ≠ Yetkili satıcı

Belirli ürün ve kanal için belgelenecek yetkiyi anlatır; her ürün alımı aynı yetkiyi sağlamaz.

Bayi ≠ Acente

Müvekkil hesabına aracılık veya sözleşme yapma ilişkisiyle ilgilidir; yeniden satışla aynı kabul edilmez ve risk dağılımı önemlidir.

Bayi ≠ Toptancı

Ticaretin satış seviyesini anlatır; bayilik sağlayıcıyla dağıtım ilişkisini de ilgilendirir.

08 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Ürün, kanal, bölge ve geçerlilik kapsamını sözleşmeden okuyun.
Yetki belgesinin doğru işletme ve mağazaya ait olduğunu kontrol edin.
Stok, teslimat, ticari iade ve satış sonrası görevleri ayırın.
Fiyat ve internet kanalı hükümlerini rekabet kurallarıyla birlikte kontrol edin.
Alınan stokla satılan mal maliyetini eşleştirin.
Tüketiciye mesafeli satışta kendi satıcı bilgilerinizi ve taahhütlerinizi doğru sunun.

09 · Devamı

İlgili rehberler

10 · Sık sorulanlar

Bayi hakkında sık sorulanlar

Bayi ne iş yapar?

Sağlayıcıdan temin ettiği ürünleri yeniden satar ve dağıtım ilişkisinde görev üstlenir. Ürün ve kanala göre son kullanıcıya veya başka işletmelere satış yapılabilir. Rolün gerçek kapsamı sözleşme ve fiili işlemden okunur.

Bayi olmak yetkili servis olmak mı?

Hayır. Satış yetkisi, servis ve marka kullanımı farklı kapsamlar içerebilir. Yetkiyi veren tarafı, ürünleri, kanalı ve süreyi ilgili belgeden kontrol edin. Bayilik adından bütün satış sonrası hizmetleri verme yetkisi çıkarılamaz.

Sağlayıcı bayinin satış fiyatını sabitleyebilir mi?

Rekabet Kurumunun Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuzu 17–18. paragrafları bağımsız alıcının sabit/asgari yeniden satış fiyatına müdahaleyi ele alır. Tavsiye veya azami fiyat fiilen sabit/asgari fiyata dönüşmemelidir. Etikette tavsiye yazması tek başına fiili baskıyı ortadan kaldırmaz.

Bayilik belgesi her pazaryerinde satış için yeterli mi?

Belgedeki ürün ve kanal kapsamıyla platformun ürün kabul koşulu ayrı okunur. Bütün internet kısıtlamaları sözleşmeye yazıldığı için geçerli sayılmaz; Kılavuz 25 ve 28–29. paragraflar kalite koşullarıyla satışı engelleyen sınırlamaları ayırır. Koşulsuz bütün kanallarda satış sonucu da çıkarılmamalıdır.

Alış ve satış fiyatı arasındaki fark net kâr mı?

Kurgusal 100 TL satış ve 80 TL mal maliyetinde ilk fark 20 TL’dir. Komisyon, taşıma ve diğer ilgili giderler henüz düşülmediyse bu tutar dönem net kârı değildir. Alınan bütün stokun ödemesiyle yalnız satılan malın maliyetini de ayırın.