E-ticaret sözlüğüPazaryeri ve satış

Başabaş noktası nedir?

Başabaş noktası, belirli bir dönemde ve hesap kapsamında toplam satış gelirinin toplam gideri karşıladığı, kâr veya zarar oluşmayan satış düzeyidir. Dönemi ve birimi belirleyin; sabit gideri, satış başına değişken gider sonrası kalan katkıyla karşılaştırın.

Son kontrol: 26 Ekim 20262 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

Başabaş noktası, belirli bir dönemde ve hesap kapsamında toplam satış gelirinin toplam gideri karşıladığı, kâr veya zarar oluşmayan satış düzeyidir.

Bir bakışta

FormülDönem sabit gideri / birim katkı

Kurgusal katkı500 − 350 = 150 TL

Kurgusal aylık eşik30.000 / 150 = 200 satış

Kurgusal satış tutarı200 × 500 = 100.000 TL

Model koşuluAynı birim, dönem ve sabit kalan fiyat/gider varsayımları

Başabaş noktası internetten satan için neyi gösterir?

Satış yapmanız, o dönemin bütün giderlerini karşıladığınızı tek başına göstermez. Her satıştan değişken giderler çıktıktan sonra kalan tutar, dönem boyunca satıştan bağımsız giderlerin karşılanmasına katkı verir. Tarım ve Orman Bakanlığının Yatırım İşletme Planı belgesindeki başabaş bölümü de toplam satış ile toplam giderin eşitliğini esas alır. Bu eşitliğe ulaşmak için gereken satış düzeyini hesaplayarak fiyat ve gider varsayımlarınızın sonucunu görebilirsiniz. Çalışma bir planlama hesabıdır; müşterinin gerçekten o miktarı satın alacağını göstermez.

Başlamadan önce dönemi ve ölçü birimini yazın. Aylık sabit gider kullanıyorsanız sonuç aynı ayda gereken satış miktarıdır. Birim ürün başına hesapla sipariş başına hesabı karıştırmayın: aynı siparişte birden çok ürün bulunabilir, gönderim gideri de ürün sayısıyla aynı şekilde artmayabilir. Birim ekonomisi bu seçimin gelir ve maliyet tarafını görünür kılar. Hesap tablonuzda adet, sipariş, TL ve dönem başlıklarını açık tutmak yanlış bölme işlemlerini daha kolay fark ettirir.

Sabit gider ile değişken gider nasıl ayrılır?

İncelediğiniz satış aralığında satış miktarına bağlı değişmeyen dönem giderini sabit tarafta, her ilave satışla ortaya çıkan tutarı değişken tarafta izleyin. Sözleşmeniz aylık tek bedelse yazılım gideri örneğin sabit olabilir; işlem başına ücret varsa o bölüm değişkendir. Aynı isimdeki gider bütün işletmelerde aynı davranmak zorunda değildir. Kendi faturanız ve sözleşmeniz hangi bedelin hangi koşulda doğduğunu gösterir. Karma giderin sabit ve değişken parçalarını ayırırken kullandığınız varsayımı not edin.

Pazaryerinde ürün maliyetine ek olarak satışa bağlı komisyon, paketleme ve gönderim giderlerini kapsamınıza göre hesaba katın. Komisyon matrahını ve tutarını kendi kanalınızın geçerli kaydından alın; her işletmeye ortak oran koymayın. Kargo maliyeti senaryosunda tek gönderinin birden çok ürün taşıyabildiğini dikkate alın. Aynı bedeli hem değişken giderde hem sabit toplamda iki kez saymayın. Satış fiyatı ve giderlerin vergi kapsamını eşitleyin; sayfadaki örneğin bütün girdileri KDV hariç kurgusal tutarlardır.

Formül hangi adımlarla uygulanır?

BAKA sitesindeki Antalya Teknokent Fizibilite Raporunun başabaş bölümünde tek ürün için sabit giderin, birim satış fiyatı ile birim değişken gider arasındaki farka bölünmesi gösterilir. Bu fark birim katkıdır. Formül: başabaş miktarı = dönem sabit gideri / birim katkı. Satış tutarı olarak eşik için bulunan miktarı birim fiyatla çarpın. Fiyat ile birim değişken giderin ve dönem sabit giderinin incelediğiniz aralıkta değişmediği basit modeli kullanıyorsunuz; yeni bir gider basamağına geçildiğinde hesabı yenileyin.

Kurgusal örnekte birim katkı 150 TL ve aylık sabit gider 30.000 TL olduğundan eşik 200 satıştır. Bu noktada 100.000 TL satış, 70.000 TL değişken gider ve 30.000 TL sabit gider birbirini karşılar. Katkı oranı 150 / 500 × 100 = %30’dur; bu oran dönem net kâr marjı değildir. Adet bölünemiyorsa kesirli sonucu aşağı yuvarlamayın. Örneğin eşik 200,2 çıkarsa tam birim satışta giderleri karşılayan ilk düzey 201 olur; tam eşitlik yerine küçük pozitif sonuç oluşabilir.

Katkı sıfırsa veya ürünler farklıysa sonuç nasıl değişir?

Pozitif sabit gider varken birim katkı sıfırsa satış miktarını artırmak bu gideri kapatmaz. Katkı negatifse her ek satış incelenen modelin açığını büyütür; negatif adet sonucunu uygulanabilir satış hedefi diye yazmayın. Fiyatı, ürün maliyetini ve satışa bağlı giderleri yeniden kontrol edin. Kâr marjı ile katkı payının aynı kapsamı ölçmediğini de koruyun. Fiyattan yalnız mal alış bedelinin çıkarılmasıyla bulunan fark, komisyon ve gönderim dahil değişken gider sonrası katkıdan farklı olabilir.

Birden çok ürünün fiyatı ve katkısı farklıysa tek bir ürünün sonucunu bütün mağazaya yaymayın. Satış karmasını açıkça belirleyen ayrı bir model gerekir; yüksek katkılı ürünlerin payı azalırsa toplam katkı da değişir. İade ve iptallerin gelirle gider üzerindeki etkisini kendi gerçekleşen kayıtlarınızla izleyin. Sabit kalan gider, geri alınan ücret ve yeniden gönderim gibi farklı hareketleri tek oranla örtmeyin. Hesap yalnız kapsadığı kalemleri karşılaştırır; dışarıda kalan finansman, vergi veya başka dönem kalemleri varsa bunu sonuçta belirtin.

Satıcı eşik hesabını ne zaman yenilemeli?

Fiyat, taşıma bedeli, komisyon koşulu veya aylık gider yapısı değiştiğinde aynı tabloyu yeni girdilerle çalıştırın. Örnekte yalnız değişken gider 350 TL’den 380 TL’ye yükselirse katkı 120 TL, eşik 250 satış olur. Bu karşılaştırma satışların gerçekten artacağını varsaymaz; gider artışının matematiksel sonucunu gösterir. Net kâr hesabı ve nakit takibi ayrı kayıtlarla tamamlanır. Başabaşa ulaşmış bir senaryo tahsilatın zamanında yapılacağını veya önceki yatırım harcamasının geri döndüğünü tek başına göstermez.

06 · Örnek

Örnek: Aylık gideri karşılayan satış miktarı

Kurgusal tek ürün modelinde KDV hariç birim fiyat 500 TL, tüm birim değişken giderler 350 TL, aylık sabit gider 30.000 TL olsun. Fiyat ve giderler bu satış aralığında değişmiyor; hesapta başka kalem bulunmadığı varsayılıyor.

Birim katkı: 500 − 350 = 150 TL.
Aylık başabaş miktarı: 30.000 / 150 = 200 satış.
Satış tutarı: 200 × 500 = 100.000 TL.
Toplam gider: 200 × 350 + 30.000 = 100.000 TL.

Sonuç

200 satışta örnek modelin geliri ve gideri 100.000 TL’de eşitlenir. 201 satışta katkı 30.150 TL olur; sabit gider sonrası 150 TL kalır. Bu tutar kapsam dışındaki kalemler sonrası net kâr değildir.

07 · Fark

Başabaş noktası ile karıştırılan kavramlar

Başabaş noktası ≠ Katkı payı

Birim fiyatın değişken gider sonrası kısmıdır; başabaş noktası bu katkının dönem sabit giderini karşıladığı düzeydir.

Başabaş noktası ≠ Net kâr

İlgili bütün dönem kalemleri sonrası muhasebe sonucudur; eksik kapsamlı başabaş modeli net sonucu garanti etmez.

Başabaş noktası ≠ Yatırımın geri dönüşü

Yatırımın geri kazanılmasıyla ilgilidir; bir aylık faaliyet giderinin karşılanması önceki yatırımın geri döndüğünü göstermez.

08 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Hesabın dönemini ve ürün veya sipariş birimini belirleyin.
Kendi sözleşme ve faturalarınızdan sabit ve değişken parçaları ayırın.
Birim fiyatla değişken giderin vergi ve birim kapsamını eşitleyin.
Birim katkıyı hesaplayın; pozitif değilse adet hedefi üretmeyin.
Sabit gideri katkıya bölün; bölünemeyen adette yukarı yuvarlayın.
Fiyat, gider veya ürün karması değiştiğinde modeli yenileyin.

09 · Devamı

İlgili rehberler

10 · Sık sorulanlar

Başabaş noktası hakkında sık sorulanlar

Başabaş noktası formülü nedir?

Tek ürünlü, sabit fiyat ve gider varsayımlı modelde dönem sabit gideri, birim fiyat ile birim değişken gider farkına bölünür. Kurgusal 30.000 TL / (500 − 350 TL) = 200 satış. Bütün girdiler aynı dönem ve birim kapsamına ait olmalıdır.

Başabaş noktası ile kâr marjı aynı mı?

Hayır. Başabaş noktası gelirin ilgili giderleri karşıladığı satış düzeyidir. Kâr marjı belirli kapsamdaki kârın satışa oranıdır. Değişken gider sonrası katkı oranı da bütün dönem giderleri sonrası net kâr marjıyla aynı değildir.

Katkı payı negatif çıkarsa ne yapılır?

Pozitif sabit giderli modelde negatif katkıyla geçerli bir pozitif başabaş adedi bulunmaz. Her ek satış modeldeki açığı büyütür. Fiyatı, değişken giderleri ve hesap kapsamını kontrol edin; formülden çıkan negatif adedi satış hedefi olarak kullanmayın.

Kesirli satış adedi nasıl ele alınır?

Ürün bölünemezse giderleri karşılamak için gereken ilk tam adede yukarı yuvarlayın. Kurgusal 200,2 birimlik eşikte ilk tam satış düzeyi 201’dir. Tam sayıdaki sonuç eşitliğin biraz üzerinde olabilir; teorik eşikle ilk uygulanabilir adedi ayrı gösterin.

Birden çok ürün için tek ürün formülü yeterli mi?

Farklı katkılara sahip ürünler için satış karması belirtilmeden tek ürünün eşiğini bütün mağazaya uygulamayın. Ürünlerin payını ve ilgili giderleri içeren ayrı bir model gerekir. İade, iptal veya maliyet değişirse bu varsayımları da güncelleyin.