E-ticaret sözlüğüPazaryeri ve satış

Kâr marjı nedir?

Kâr marjı, tanımlanan kâr tutarının aynı kapsamdaki net satış tutarına bölünüp yüzde olarak ifade edilmesidir. Brüt, faaliyet ve net kârın kapsamını belirtin; marjın paydasında satış, maliyete ekleme oranının paydasında maliyet bulunur.

Son kontrol: 26 Ekim 20263 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

Kâr marjı, tanımlanan kâr tutarının aynı kapsamdaki net satış tutarına bölünüp yüzde olarak ifade edilmesidir.

Bir bakışta

Genel formülTanımlı kâr / aynı kapsamda net satış × 100

Örnek marj20 TL / 80 TL × 100 = %25

Örnek ekleme oranı20 TL / 60 TL × 100 ≈ %33,33

Basit hedef fiyat60 TL / (1 − 0,25) = 80 TL

Toplam marjKâr toplamı / satış toplamı; basit oran ortalaması değil

Hangi kâr marjı hesaplanıyor?

Kâr marjı dediğinizde önce paya hangi kârı koyduğunuzu belirtin. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının Oran Analizi Formülleri belgesi brüt, faaliyet ve net kâr marjlarını ayrı gösterir; her biri ilgili kâr tutarını net satışlara oranlar. Ürün bedelinden yalnız satılan mal maliyetini düşüyorsanız brüt kâr düzeyindesiniz. Diğer faaliyet giderleri ve dönem kalemleri hesaba katılmadan aynı sonucu net kâr marjı diye adlandırmayın; kullanılan tanım raporda açık olsun.

Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumunun TMS 1 paragraf 103 örnek sunumu da satışların maliyetinden sonra brüt kârı, dağıtım ve yönetim gibi giderleri ise ayrı satırlarda gösterir. Bu, farklı kâr düzeylerinin neden aynı sonuç olmadığını anlatır. İşletmenizin uyguladığı muhasebe düzenindeki kayıtları esas alın. Yönetim için sipariş katkısı hesabı hazırlıyorsanız hangi maliyet ve giderlerin düşüldüğünü başlıkta belirtin; bunun işletmenin resmî net dönem sonucuyla aynı kapsamda olduğunu varsaymayın.

Marj ile maliyete ekleme oranı neden farklıdır?

Her iki hesapta da satış ve maliyet arasındaki fark kullanılabilir; ancak bölünen taban farklıdır. Kurgusal KDV hariç mal maliyeti 60 TL, satış tutarı 80 TL ise brüt fark 20 TL olur. Marj, 20 TL’nin 80 TL satışa bölünmesiyle %25 çıkar. Aynı farkın maliyete oranı yaklaşık %33,33’tür. Maliyetin üzerine eklediğiniz yüzdeyi müşteriye satıştan kalan marj diye raporlamayın; sütun adını ve formülü birlikte kontrol edin.

Hedef marjdan fiyat hesaplarken de aynı ayrımı koruyun. Yalnız mal maliyeti bulunan basit örnekte fiyat, maliyetin bir eksi hedef marja bölünmesiyle bulunur. Bu formül kargo ve komisyon gibi diğer etkileri içermez; gerçek satışın maliyet yapısına göre genişletilmelidir. Kâr marjı hesaplama aracı temel senaryoyu incelemeye yardımcı olur. Hedefi tutturmak için maliyet kapsamını eksik bırakmak oranı değiştirse de işletmenin gerçek giderini ortadan kaldırmaz.

Satış tutarı, indirim ve KDV kapsamı nasıl seçilir?

Pay ve payda aynı ürün, dönem ve vergi kapsamından gelmelidir. KDV dahil müşteri ödemesine karşı KDV hariç maliyet kullanıp çıkan farkı doğrudan kâr saymayın. KGK TFRS 15 paragraf 47, üçüncü kişiler adına tahsil edilen bazı satış vergilerini işlem bedeli dışında tutar; değişken bedel bölümünde indirim ve iade gibi etkileri açıklar. Kendi muhasebe kaydınızdaki ciro ve düzeltmelerin hangi tutarı oluşturduğunu okuyun; farklı kapsamlı ekran rakamlarını gelişigüzel birleştirmeyin.

Pazaryeri kampanyası sonrasında satış tutarı düşmüş olabilir; indirim yükünün hangi tarafta kaldığını kabul metni ve raporla eşleştirin. Komisyon tabanını da indirim sonrası bedelle otomatik aynı kabul etmeyin; geçerli sözleşme ve uygulama kaydı gerekir. Bir katkıyı hem fiyat düşüşü hem kesinti olarak iki kez maliyet saymayın. İade edilen satışın hasılat ve maliyet etkisini aynı dönemin kayıtlarıyla kontrol edin; yalnız satış tutarını düzeltmek marjı yanıltabilir.

Birden fazla ürünün marjı nasıl birleştirilir?

Ürün marjlarının basit ortalaması, satış hacimleri farklı olduğunda toplam marjı vermez. Aynı kâr tanımındaki tutarları toplayıp aynı kapsamdaki satış toplamına bölün. Kurgusal ilk üründe 100 TL satış ve 20 TL kâr, ikinci üründe 900 TL satış ve 90 TL kâr olsun. Toplam 1.000 TL satışa karşı 110 TL kâr vardır; birleşik marj %11’dir. Ürünlerin %20 ve %10 oranlarının basit ortalaması olan %15 bu toplamı temsil etmez.

Dönem veya kategori karşılaştırmalarında aynı maliyet sınıflamasını koruyun. Ürün karması değiştiğinde her ürünün fiyatı aynı kalsa bile birleşik marj değişebilir. Komisyon ve taşıma giderlerini nereye koyduğunuz da karşılaştırmanın anlamını etkiler. Hakediş ödemesini satışın paydası olarak kullanmayın; o ödeme başka tarihteki satış ve düzeltmeleri taşıyabilir. Önce ölçmek istediğiniz ekonomik sonucu tanımlayın, sonra ilgili satış ve maliyet kayıtlarını aynı referansla eşleştirin.

Sıfır, negatif ve hedef marj nasıl yorumlanır?

Satış tutarı sıfırsa yüzde hesabında payda sıfır olur; hesaplanamayan sonucu sıfır marj diye göstermek doğru değildir. Satış pozitifken kâr negatifse marj da negatif çıkar. Böyle bir sonuçta önce eksik veya mükerrer kayıt, yanlış ürün ve dönem farkını kontrol edin. Kaydın doğru olduğu anlaşıldığında zarar oluşturan fiyat ve maliyet ilişkisini inceleyin. Kesinti raporunda aynı giderin iki kez düşülmesiyle gerçek maliyet artışı farklı nedenlerdir; düzeltmeyi kaynağına göre yapın.

Bütün e-ticaret satıcıları için ortak ideal marj vermeyin. Ürün, satış kanalı, iade, stok ve gider yapısını kendi gerçekleşen kayıtlarınızla değerlendirin. Brüt marj yüksek görünürken net kâr düşük olabilir. Fiyat senaryosunu gerçek sipariş ve dönem kayıtlarıyla karşılaştırın; belirli yüzdeyi görmek tek başına işletmenin nakit durumunu veya sürdürülebilir sonucunu göstermez. Hangi marjı izlediğinizi, hangi tutarları kullandığınızı ve dönemi açık kaydederseniz sonraki hesapla anlamlı karşılaştırma yapabilirsiniz.

06 · Örnek

Örnek: Maliyete %25 eklemek ile %25 marjı ayırmak

Kurgusal ürünün KDV hariç mal maliyeti 60 TL olsun. Yalnız bu maliyetle satış bedeli arasındaki brüt fark hesaplanıyor; komisyon, taşıma ve diğer giderler örnekte yoktur.

Maliyete %25 ekleyin: 60 × 1,25 = 75 TL fiyat.
Bu fiyatın farkı: 75 − 60 = 15 TL; marjı 15 / 75 × 100 = %20.
%25 brüt marj hedefi için: 60 / (1 − 0,25) = 80 TL fiyat.
Bu fiyatın farkı: 80 − 60 = 20 TL; marjı 20 / 80 × 100 = %25.
Aynı 20 TL farkın maliyete oranı: 20 / 60 × 100 ≈ %33,33.

Sonuç

Örnekte %25 maliyete ekleme 75 TL fiyat ve %20 marj; %25 brüt marj ise 80 TL fiyat gerektirir. Gerçek giderler eklenmeden bu tutarlar net kâr hedefi veya fiyat önerisi değildir.

07 · Fark

Kâr marjı ile karıştırılan kavramlar

Kâr marjı ≠ Maliyete ekleme oranı

Farkı maliyete böler; marj aynı kapsamdaki kârı satış tutarına böler.

Kâr marjı ≠ Brüt kâr

Net satıştan satışların maliyeti çıkınca kalan para tutarıdır; brüt marj bu tutarın satışa oranıdır.

Kâr marjı ≠ Hakediş

Ödeme ve düzeltme hesabıdır; dönem satış tutarı veya kâr marjı değildir.

08 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Brüt, faaliyet veya net kâr kapsamından hangisini ölçtüğünüzü belirleyin.
Satış, indirim, iade ve maliyetleri aynı dönem ve vergi kapsamıyla eşleştirin.
Kâr tutarını aynı kapsamdaki net satışa bölüp yüzdeye çevirin.
Fiyat hedefinde maliyete ekleme oranıyla satış marjını ayırın.
Birden fazla ürün için toplam kârı toplam satışa bölün.
Sıfır satış, mükerrer kesinti ve eksik maliyet kaydını raporlamadan önce kontrol edin.

09 · Devamı

İlgili rehberler

10 · Sık sorulanlar

Kâr marjı hakkında sık sorulanlar

Kâr marjının formülü nedir?

Tanımlanan kâr tutarı aynı kapsamdaki net satış tutarına bölünüp 100 ile çarpılır. Brüt, faaliyet veya net kâr kullanıyorsanız marjın adında bunu belirtin. Kurgusal 20 TL brüt kâr ve 80 TL satış için brüt marj %25’tir.

Maliyete %25 ekleyince marj %25 olur mu?

Hayır. Kurgusal 60 TL maliyete %25 eklemek 75 TL fiyat yapar. Fark 15 TL olduğundan marj 15 / 75 × 100 = %20 olur. Yalnız aynı mal maliyetini içeren basit örnekte %25 brüt marj için fiyat 80 TL’dir.

Ürün marjlarının ortalaması toplam marj mı?

Satış hacimleri farklıysa basit oran ortalaması toplamı vermez. Kurgusal 100 TL satışta 20 TL ve 900 TL satışta 90 TL kâr varsa toplam marj 110 / 1.000 × 100 = %11’dir. Ürünlerin %20 ve %10 oranlarının %15 ortalaması bu toplamı temsil etmez.

Brüt marjla net marj aynı mı?

Brüt marj satışların maliyeti sonrası brüt kârı, net marj ilgili diğer dönem kalemleri ve vergi sonrası net sonucu esas alır. TCMB Oran Analizi Formülleri bunları ayrı oranlar olarak gösterir. Düşülen giderlerin kapsamını kaydetmeden oranları kıyaslamayın.

Satış sıfırsa marj nasıl gösterilir?

Satış tutarı sıfır olduğunda marj formülünün paydası sıfırdır; yüzde hesaplanamaz. Bunu sıfır marj olarak sunmak yerine hesaplanamadığını belirtin. Önce satış dönemi ve kapsamının doğru seçildiğini kontrol edin.