E-ticaret sözlüğüE-ihracat ve gümrük

A.TR dolaşım belgesi nedir?

A.TR dolaşım belgesi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamındaki eşyanın serbest dolaşım durumunu gösteren belgedir. Örnekte 100.000 TL tutarlı dosyalarda statü dayanağı kontrolü yapılır.

Son kontrol: 26 Ekim 20263 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

A.TR dolaşım belgesi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamındaki eşyanın serbest dolaşım durumunu gösteren belgedir.

Bir bakışta

Belgenin konusuSerbest dolaşım durumu

Menşe belgesi mi?Hayır; EUR.1 ile aynı konu değil

Kurgu ilk kontrol8 / 10 dosya = %80; toplam 100.000 TL

Kurgu sonraki kontrol9 / 10 dosya = %90; 1 dosya eksik

A.TR satıcı için neyi gösterir?

A.TR dolaşım belgesi, Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki kapsama giren eşya ticaretinde kullanılır. Belgenin anlattığı konu serbest dolaşım durumudur; eşyanın Türk malı olduğunu kanıtlamak değildir. Ticaret Bakanlığının menşe açıklaması bu ayrımı açıkça yapar. Türkiye’de internetten satış yapan işletme, AB’ye sipariş hazırlarken önce ürünün hangi ticaret düzenlemesine girdiğini belirlemelidir. Ürünün Türkiye’den yola çıkması, tek başına A.TR için yeterli kontrol değildir. Satıcının konumu, ürünün bulunduğu depo, gümrük statüsü ve menşei farklı bilgilerdir. Ticari dosyada bunları ayrı alanlarda tutun; aynı adresten sevk edilen bütün malların aynı statüde olduğunu varsaymayın.

EUR.1 tercihli menşe ispatıyla ilgilidir; A.TR’nin yerine her durumda kullanılamaz. Menşe belgesi rehberi diğer belgelerle karşılaştırmayı ayrıntılandırır. İthal edilmiş bir ürünün Türkiye’de serbest dolaşıma girmesi de ürünün kendiliğinden Türk menşei kazanması değildir. Avrupa Birliği Başkanlığının açıklamasında, üçüncü ülke malları için ithalat işlemleri ve ilgili mali yükümlülükler gibi serbest dolaşım koşulları yer alır. Satıcı, önceden ithal ettiği ürünü yeniden gönderiyorsa önceki işlem dosyasından statüyü doğrulamalıdır. Ticari faturayı veya depo kaydını tek başına menşe ve serbest dolaşımın bütün koşullarını açıklayan belge saymayın.

Hangi ürünlerde kapsam kontrol edilir?

Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu açıklamasına göre Gümrük Birliği, işlenmiş tarım ürünleri dahil sanayi ürünlerini kapsar. Tarım ürünleri ile kömür ve çelik ürünleri için ayrı tercihli düzenlemeler vardır. Bu yüzden “AB’ye gidiyor” bilgisiyle her ürün için aynı belgeyi seçmeyin. Ürünün HS kodu ve işlemde gereken ayrıntılı tarife satırı üzerinden kapsamı araştırın. Karışık bir sevkiyatta her ürünün aynı düzenlemeye girdiğini kabul etmeyin. Özellikle işlenmiş tarım ürünlerinin mali koşullarını, yalnız sanayi ürünü kelimesine dayanarak bütün vergilerin sıfır olduğu biçiminde yorumlamayın. İlgili ürün ve işlem koşulunu ayrı değerlendirin.

Gümrük vergisi bakımından elde edilen uygulamayla bütün ithalat maliyetini ayırın. Belgenin bulunması, KDV veya her ticaret politikası önleminin ortadan kalktığını gösteren genel bir izin değildir. Ürüne ait teknik uygunluk ve piyasaya arz koşulları da belgenin konusundan farklıdır. Alıcıyla hangi belgenin hangi talebi desteklediğini açık konuşun. Ürün güvenliği için istenen evrak yerine A.TR göndermek veya menşe sorusuna yalnız A.TR ile cevap vermek dosyadaki ihtiyacı çözmez. Satıcının hazırlık listesinde gümrük statüsü, belge türü ve ürün uygunluğu ayrı satırlarda yer alırsa eksik kontrol daha kolay görünür.

Sevkiyat dosyası nasıl hazırlanır?

Bakanlık açıklamasında A.TR, yetkili makamlarca düzenlenen ve ilgili usule göre vize edilen belge olarak ele alınır. Düzenleme yolu için işlem tarihindeki yetki ve başvuru koşullarını kontrol edin. Gümrük beyannamesi ile fatura ve sevkiyat bilgilerinin birbiriyle uyuşmasını sağlayın. Ürün tanımı, miktar veya kapsam farklıysa önce hangi kaydın doğru olduğunu araştırın. Elektronik ya da kâğıt örnekten bakarak eksik bilgileri tahminle doldurmayın. Gümrük müşaviri ile çalışıyorsanız statüyü kanıtlayan hangi kayıtları paylaşmanız gerektiğini ve başvuruyu kimin takip edeceğini yazılı belirleyin. Belge talebini siparişin son anına bırakmadan dosya hazırlığına dahil edin.

Eski bir sevkiyatın belgesini yeni ürün listesi için geçerli saymayın. Ürün tedariki, statüsü veya işlem düzeni değiştiyse yeni dosyayı buna göre kontrol edin. Bir ürünün menşe ülkesiyle serbest dolaşım bilgisini tek hücrede birleştirmek, hangi koşulun doğrulandığını belirsizleştirir. Kayıt düzeninizde ürün satırı, dayanak işlem, belge kapsamı ve kontrol tarihini birlikte izleyin. Belge üzerindeki bilgiyi değiştirmeniz gerekiyorsa uygulanacak resmî usulü öğrenin; görüntü üzerinde yapılan bir düzenlemeyi geçerli belge düzeltmesi gibi kullanmayın. Dosya tamamlandığında alıcının ve işlemi takip eden tarafın aynı ürün listesini esas aldığını kontrol edin.

10 ürün dosyası üzerinden özgün örnek

Kurguda Gümrük Birliği kapsamı yönünden incelenen 10 ürün dosyasının toplam ticari tutarı 100.000 TL olsun. Bunlardan 80.000 TL tutarındaki 8 dosyada serbest dolaşım dayanağı bulunmuş, 20.000 TL tutarındaki 2 dosyada bilgi eksik kalmış olsun. Dosya adedine göre dayanağı bulunan pay 8 / 10 × 100 = %80, bilgi eksiği payı %20’dir. Bu sayılar gerçek ihracat kaydı değildir. %80 sonucu, belgelerin düzenlendiği veya gümrük idaresince kabul edildiği anlamında kullanılmaz; yalnız satıcının örnekteki statü bilgisi kontrolünü anlatır. Eksik 2 dosyadaki ürünler tamamlanmış sayılmamalıdır.

Aynı kurguda eksik dosyalardan 10.000 TL tutarındaki biri doğrulanırsa dayanağı bulunan dosya sayısı 9’a, ticari toplam 90.000 TL’ye çıkar. Adet payı %90 olur; ilk %80’e göre artış 10 yüzde puandır. Kalan 1 dosyanın tutarı 10.000 TL’dir. Bu matematik A.TR’ye hak kazanma testi veya vergi avantajı hesabı değildir. Ürünün kapsamı, işlem koşulları ve belge usulü ayrıca kontrol edilir. Satıcı örnekteki gibi açık kalan dosyaları tek tek izlemeli; bilgisi eksik malın statüsünü diğer ürünlerden hareketle varsaymamalıdır. Doğrulama sonucunu dayanak kayıtla eşleştirmek, belge adını bilmekten daha kullanışlı bir sevkiyat kontrolü sağlar.

05 · Örnek

Örnek: Statü bilgisindeki eksikleri takip etme

Kurguda toplam 100.000 TL tutarındaki 10 dosyanın 8’inde statü dayanağı bulunmuştur. Bu 8 dosya 80.000 TL, eksik 2 dosya 20.000 TL tutarındadır.

8 / 10 × 100 = %80 dayanağı bulunan dosya payı bulun.
Eksik payı 2 / 10 × 100 = %20 olarak gösterin.
10.000 TL tutarlı bir eksik dosya doğrulanırsa 9 dosya ve 90.000 TL bulun.
9 / 10 × 100 = %90 ve 10 yüzde puan artış hesaplayın.
Kalan 1 dosya ve 10.000 TL için eksik bilgiyi tamamlayın.

Sonuç

Statü bilgisi tamamlanan dosya payı %90’dır; bu A.TR düzenlenmesi veya kabulü garantisi değildir.

06 · Fark

A.TR dolaşım belgesi ile karıştırılan kavramlar

A.TR dolaşım belgesi ≠ EUR.1

Tercihli menşe ispatıdır; A.TR serbest dolaşım durumunu gösterir.

A.TR dolaşım belgesi ≠ Menşe şahadetnamesi

Tercihli olmayan menşe durumuyla ilgilidir; A.TR’nin gösterdiği statüden farklıdır.

A.TR dolaşım belgesi ≠ Ürün uygunluk belgesi

Teknik ve piyasaya arz koşuluna hizmet eder; A.TR onun yerine geçmez.

07 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Ürünün Gümrük Birliği kapsamını kontrol edin.
Menşe ve serbest dolaşım kayıtlarını ayrı tutun.
Statü dayanağı olan işlem belgelerini hazırlayın.
Fatura, beyanname ve ürün listesini eşleştirin.
İlgili düzenleme ve vize usulünü takip edin.
Eksik veya değişen ürün dosyasını yeniden inceleyin.

08 · Devamı

İlgili rehberler

09 · Sık sorulanlar

A.TR dolaşım belgesi hakkında sık sorulanlar

A.TR neyi gösterir?

Türkiye–AB Gümrük Birliği kapsamındaki eşyanın serbest dolaşım durumunu gösterir.

A.TR Türk menşeini ispatlar mı?

Hayır. Menşe ile serbest dolaşım ayrı kavramlardır; A.TR menşe ispat belgesi değildir.

Her AB siparişinde aynı belge kullanılır mı?

Ürün kapsamı kontrol edilmelidir. Gümrük Birliği kapsamı ile tarım ve kömür-çelik için ayrı tercihli düzenlemeler birbirine karıştırılmamalıdır.

A.TR bütün masrafları kaldırır mı?

Hayır. Belgenin kapsadığı uygulama, diğer vergiler, ticaret politikası ve hizmet giderlerinden ayrı kontrol edilir.

Örnekte %90 ne anlama gelir?

Kurguda 10 dosyanın 9’unda serbest dolaşım dayanağı bulunmuştur. Bu oran belge düzenlenmesi veya kabulü için resmî puan değildir.