E-ticaret sözlüğüE-ihracat ve gümrük

FOB nedir?

Free on Board · gemide masrafsız teslim

FOB, satıcının malı belirlenen yükleme limanında alıcının seçtiği gemiye yükleyerek teslim ettiği ve olağan risk geçişinin bu noktada gerçekleştiği Incoterms kuralıdır. Kurguda 120.000 TL FOB bedeline alıcının seçilmiş 12.500 TL gideri eklenir.

Son kontrol: 27 Ekim 20264 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

FOB, satıcının malı belirlenen yükleme limanında alıcının seçtiği gemiye yükleyerek teslim ettiği ve olağan risk geçişinin bu noktada gerçekleştiği Incoterms kuralıdır.

Bir bakışta

KuralFOB · Incoterms 2020

Belirtilen limanYükleme limanı

Olağan risk geçişiMal alıcının seçtiği gemiye yüklendiğinde

Kurgu seçilmiş toplam120.000 + 12.000 + 500 = 132.500 TL

FOB hangi taşıma biçimini anlatır?

FOB, Free on Board ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede gemide masrafsız teslim olarak kullanılır. Incoterms 2020 bu kuralı deniz ve iç su taşımaları için düzenler. Türkiye’den internetten satış yapan işletme, yurt dışına gönderilen her ürün için FOB yazmamalıdır. Önce hangi taşıma yolunun kullanılacağını ve malı gerçekte hangi aşamada teslim edeceğini belirleyin. Hava kargosu veya karayolu paketi, FOB’un gemiye yükleme esasına uymaz. Deniz taşımalarında da konteynerin terminale bırakılması ile gemiye yüklenmesi farklı aşamalardır. Teklifin teslim şartını bu ayrımı anlayarak oluşturun; eski bir belgeyi yeni sevkiyata doğrudan kopyalamayın.

Incoterms kaydında FOB yanında varış limanını değil, yükleme limanını belirtin ve 2020 sürümünü yazın. Liman içindeki yükleme noktası konusunda gereken ayrıntıyı da taraflarla netleştirin. Alıcının gemi seçimiyle sizin ürün hazırlığınız aynı plana dayanmalıdır. Proforma fatura düzenlerken mal tanımı, miktar ve teslim kaydının siparişle tutarlı olduğunu okuyun. Teklifte yer alan fiyatın hangi aşamaya kadar olan yükümlülükleri karşıladığını açık belirtin. Yalnız “FOB fiyat” yazmakla ödeme zamanı veya mülkiyet geçişinin bütün koşulları belirlenmiş olmaz; satış sözleşmesinde bu konuları ayrı düzenleyin.

Masraf ve risk nerede geçer?

FOB’un olağan tesliminde mal alıcının belirlediği gemiye yüklenir; kayıp veya hasar riski bu noktada alıcıya geçer. Ana deniz taşımasını alıcı düzenler ve öder; tarafların ayrıca anlaştığı düzenlemeler varsa bunları açık kaydedin. Satıcı ihracat işlemlerini yürütür. İthalat ve ilgili transit işlemleri ise alıcıya aittir. Bu paylaşımı, EXW gibi satıcının yükleme ve ihracatı üstlenmediği kuraldan ayırın. Gümrük beyannamesi ve sevkiyat dosyasını hazırlarken ürün ve miktar bilgilerinin aynı partiye ait olduğunu kontrol edin. Taşıma planındaki fiziksel aşamayla ticari teslim aşamasını eşleştirin.

Gemi geç gelirse veya alıcı gereken bildirimi yapmazsa risk için FOB B3’te özel koşullar bulunur. Eşyanın sözleşme malları olarak açıkça belirlenmesi de bu düzenlemede önem taşır. Bu nedenle her gecikmede sadece “henüz gemiye yüklenmedi” diyerek bütün riski satıcıya yüklemeyin. Olayın nedenini, anlaşılan dönemi ve bildirim kayıtlarını kontrol edin. Ürünün hangi tarihte hazır olduğunu ve alıcının hangi gemiyi bildirdiğini izleyin. Bu kayıtlar, yükleme planı değiştiğinde tarafların aynı bilgiden hareket etmesini sağlar. Satıcının hazırlık listesi yalnız ürün sayımından oluşmamalı; gemi ve yükleme bildirimini de içermelidir.

FCA ve CIF ile farkı nasıl okunur?

ICC, malların gemiye alınmadan önce konteyner terminalinde taşıyıcıya teslim edildiği akışta FCA’nın değerlendirilmesini açıklar. Bu noktada önemli olan, konteyner kelimesinin belgede geçmesi değil, fiilî teslimin nerede yapıldığıdır. Taşıyıcıya terminalde verilen malı, gemide teslim edilmiş gibi kaydetmeyin. Satış ve taşıma dosyasında aynı aşamayı anlattığınızdan emin olun. Yükleme kaydına erişimi kimin takip edeceğini belirleyin. Ürünün hazır olduğu gün ile gemiye yüklendiği günü ayrı tutmak, sevkiyat durumunu daha açık gösterir. Bir taraf terminal tesliminden, diğer taraf gemiye yüklemeden söz ediyorsa şartı sevkten önce düzeltin.

CIF de olağan risk geçişinde gemiye yüklemeyi esas alır; fakat satıcının varış limanına kadar navlun ve sigorta yükümlülüğü bulunur. FOB’ta satıcının alıcı lehine sigorta yaptırma yükümlülüğü yoktur. Bu yüzden CIF ve FOB fiyatlarını aynı kapsamlı iki sayı gibi karşılaştırmayın. Alıcı sigorta ihtiyacını ve taşıma kapsamını kendi planında ele almalıdır. İthalatta doğacak gümrük vergisi ile navlun paylaşımı farklı sorulardır; teslim kuralı ürünün vergi oranını belirlemez. Tarife ve işlem koşullarını ayrıca doğrulayın. Fiyat dosyasında hizmet kalemlerini ve vergiyi aynı isim altında toplamayın.

Kurgusal FOB fiyatı nasıl karşılaştırılır?

Özgün örnekte satıcının anlaşılmış FOB teklif bedeli 120.000 TL olsun. Alıcı ana taşıma için ayrıca 12.000 TL, sigorta için 500 TL planlasın. Seçilmiş bu kalemlerin toplamı 120.000 + 12.000 + 500 = 132.500 TL olur. Bu tutarlar gerçek navlun veya sigorta tarifesi değildir; bütün ithalat giderlerini de içermez. Alıcının taşıma ve sigorta için ayırdığı ek tutar 12.500 TL’dir. Kurgudaki toplamın 132.500 TL olması, satış şartının kendiliğinden CIF’e dönüştüğü anlamına gelmez. Sözleşmedeki taşıma ve sigorta yükümlülüğü aynı kalır; burada alıcının seçilmiş bütçe kalemleri toplanmıştır.

Ana taşıma örnekte 15.000 TL’ye yükselirse, diğer tutarlar sabitken seçilmiş toplam 135.500 TL olur. Artış 3.000 TL’dir. Taşıma satırındaki değişim 3.000 / 12.000 × 100 = %25 iken seçilmiş toplamın değişimi 3.000 / 132.500 × 100 = yaklaşık %2,26’dır. İki yüzde farklı paydalarla hesaplanır. Malın anlaşılmış FOB bedeli bu kurguda 120.000 TL kalmıştır. Gerçek fiyat incelemesinde hangi kalemin değiştiğini açık gösterin. Son aşamada yükleme limanı, gemi bilgisi, ürün listesi ve teklif kapsamını eşleştirerek işlem hazırlığını tamamlayın; yalnız toplam rakamın doğruluğunu kontrol etmek yeterli olmaz.

05 · Örnek

Örnek: FOB bedeli ile alıcının ek giderlerini ayırma

Kurguda FOB satış bedeli 120.000 TL’dir. Alıcı ayrıca 12.000 TL ana taşıma ve 500 TL sigorta planlar.

12.000 + 500 = 12.500 TL ek kalem bulun.
120.000 + 12.500 = 132.500 TL seçilmiş toplam hesaplayın.
Taşıma 15.000 TL olursa yeni toplamı 135.500 TL bulun.
Taşıma değişimini 3.000 / 12.000 × 100 = %25 hesaplayın.
Seçilmiş toplam değişimini 3.000 / 132.500 × 100 = yaklaşık %2,26 bulun.

Sonuç

FOB bedeli 120.000 TL kalırken seçilmiş bütçe 135.500 TL olur; yükümlülükler veya teslim kuralı bu toplamla değişmez.

06 · Fark

FOB ile karıştırılan kavramlar

FOB ≠ FCA

Belirlenmiş taşıyıcıya teslimi esas alır; FOB gemiye yükleyerek teslimdir.

FOB ≠ CIF

Satıcının varış limanına navlun ve sigorta düzenlemesini içerir; FOB ana taşıması alıcı hesabındadır.

FOB ≠ Varış limanı

Malın gittiği limandır; FOB kuralının yanında belirtilen liman yükleme limanıdır.

07 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Taşıma ve fiilî teslim noktasının FOB’a uygunluğunu kontrol edin.
FOB, yükleme limanı ve 2020 sürümünü yazın.
Alıcının gemi ve yükleme bilgilerini takip edin.
İhracat evrakı ile ürün listesini eşleştirin.
Gecikme ve bildirim kayıtlarını saklayın.
FOB bedeliyle alıcının ek taşıma ve sigorta bütçesini ayırın.

08 · Devamı

İlgili rehberler

09 · Sık sorulanlar

FOB hakkında sık sorulanlar

FOB’ta risk ne zaman geçer?

Olağan teslimde mal belirlenen yükleme limanında alıcının seçtiği gemiye alındığında geçer; B3’te bildirim ve gemiyle ilgili özel koşullar da bulunur.

FOB hava kargosu için kullanılır mı?

FOB deniz ve iç su taşımaları için düzenlenmiştir. Hava kargosu için taşıma biçimine uygun başka kural seçilmelidir.

FOB’ta ana navlunu kim öder?

Ana taşıma alıcının hesabındadır. Tarafların başka bir taşıma düzenlemesi varsa bunu sözleşmede açıkça göstermeleri gerekir.

Konteynerin terminale teslimi FOB teslimi mi?

Gemiye yüklemeden önce terminalde taşıyıcıya teslim edilen akışta ICC, FCA’nın değerlendirilmesini açıklar.

Alıcının giderlerini eklemek CIF fiyatı verir mi?

Hayır. Bütçe kalemlerini toplamak sözleşmedeki taşıma ve sigorta yükümlülüklerini değiştirmez; CIF ayrı bir teslim kuralıdır.