A.TR, EUR.1 ve tedarikçi beyanı hangi satışta gerekir?

A.TR Dolaşım Belgesi, Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki Gümrük Birliği kapsamında eşyanın serbest dolaşımda bulunduğunu gösterir. EUR.1 Dolaşım Belgesi ise ilgili tercihli ticaret anlaşmasının menşe kurallarını sağlayan üründe tercihli menşei kanıtlar. Menşe şahadetnamesi tercihli olmayan menşei belgeler. Belgeyi yalnız varış ülkesine bakarak seçmeyin; Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP), anlaşmanın ürün kapsamı, üretim ve ithalat rejimi birlikte değerlendirilir.

Ticaret Bakanlığının menşe açıklaması, A.TR’nin menşe ispat belgesi olmadığını özellikle belirtir. Türkiye’de gümrük işlemleri tamamlanarak serbest dolaşıma giren yabancı menşeli bir ürünün statüsünü, Türkiye’de üretilmiş ürünle aynı menşe hanesinde göstermeyin. Buna karşılık ürüne gerçekten Türkiye menşei kazandıran bir üretim yapılmış olması da serbest dolaşım koşullarının ayrıca incelenmesini gerektirir. İhracat faturasındaki çıkış ülkesi, üretim ülkesi ve A.TR statüsünü dosyada ayrı kaydedin.

Gümrük Birliği sanayi ürünlerini ve kapsamındaki işlenmiş tarım ürünlerini içerir. Gümrük Birliği dışında kalan tarım ürünleri ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) anlaşması kapsamındaki ürünler için menşe esaslı tercihli düzenlemeler değerlendirilir. Bu nedenle aynı AB müşterisine gönderdiğiniz farklı ürünler farklı belge yoluna girebilir. GTİP rehberinden tarife sınıfını belirleyin; ardından ürünün ilgili anlaşmadaki yerini kontrol edin.

Alıcıya bütün vergiler sıfır sözü vermeden önce ithalat beyannamesini kimin vereceğini belirleyin. A.TR kapsamındaki gümrük avantajıyla ithalat KDV’si ve taşıyıcının hizmet bedeli farklı kalemlerdir. İtalya Gümrük ve Tekeller İdaresinin küçük gönderi açıklaması, uygun Gümrük Birliği/tercih yolunda ithalatta tek durak sistemi olan Import One Stop Shop (IOSS) kullanılmaması ve H1 beyanı koşulunu belirtir. IOSS rehberindeki KDV yöntemini tercih talebiyle birlikte değerlendirin; Türkiye’de A.TR oluşturulmasıyla AB ithalatındaki talebi aynı işlem saymayın.

Ticaret Bakanlığı 6 Temmuz 2026 duyurusunda, Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamesi (BGB) kapsamında AB’ye gönderilen ve kıymeti 150 avroyu aşmayan uygun eşya için elektronik A.TR sistemini açıkladı. Bakanlıktan operatör yetkisi alan posta idaresi ve hızlı kargo işletmeleri bu sistemi kullanır. İhracatçı, serbest dolaşım bilgisini sevkten önce operatöre verir ve A.TR talebini bildirir. Bu özel yolun 150 avroluk sınırını bütün A.TR belgelerinin genel kıymet sınırı gibi okumayın.

1. Ürünün A.TR düzenlenmesine uygunluğunu ve Türkiye’de serbest dolaşım durumunu belgeleyin; operatöre doğru ürün, ihracatçı ve alıcı bilgilerini verin.
2. 150 avro veya altındaki uygun taşıma senedi için elektronik A.TR istediğinizi operatöre bildirin. Aynı BGB’de A.TR istenen ve istenmeyen senetler birlikte bulunabilir.
3. Oluşturma ve vize işleminin taşıma senedi bazında yapıldığını kontrol edin. Bir BGB içindeki bütün siparişler için tek belge düzenlendiğini varsaymayın.
4. QR kodlu belgenin görüntüsünü ve doğrulama bilgisini ithalatı yöneten tarafa iletin; taşıma senedi ve faturayla eşleştirin.
5. AB ithalatındaki uygun beyan ve tercih talebini karşı tarafla tamamlayın; gümrük/KDV/işlem ücretlerini ayrı maliyet satırlarında izleyin.

Bir ürünü Türkiye’den satın almak veya Türkiye’den kargolamak, ilgili anlaşma bakımından Türkiye menşeli olduğunu kanıtlamaz. 20 Aralık 2025 tarihli Pan-Avrupa-Akdeniz Tercihli Menşe Kurallarına Dair Bölgesel Konvansiyon Ortak Komitesinin 1/2023 Sayılı Kararı Kapsamı Tercihli Menşe Kuralları Hakkında Yönetmelik (kısaca Revize PEM Yönetmeliği) md. 5–7, tamamen elde edilmiş ürünle yeterli işçilik veya işlem görmüş ürünü ayırır. İthal girdi kullanılıyorsa ürün bazlı Ek II kuralını ve tedarik zincirini inceleyin. Tek bir genel yerli katkı yüzdesini bütün ürünlere uygulamayın.

Aynı Yönetmeliğin md. 9’u, basit paketleme ve etiket/logo yapıştırma gibi işlemleri menşe kazandırmak için yetersiz işlemler arasında sayar. Örneğin ithal bitmiş aksesuarı yeni kutuya koymak ve üzerine kendi markanızı basmak, bu rejimde tek başına Türkiye menşei kazandırmaz. Kendi üretiminizde ise kullanılan girdiler, üretim işlemleri, maliyet kayıtları ve ilgili menşe kuralı arasında izlenebilir bağ kurun. Ürünün gerçek niteliğini değiştirmeyen ambalaj çalışmasıyla üretim kanıtını aynı tutmayın.

Revize PEM Yönetmeliği md. 19, menşe ispatını EUR.1 veya menşe beyanıyla düzenler. Md. 20/1’e göre menşeli ürünlerin toplam kıymeti 6.000 avroyu geçmeyen sevkiyat için herhangi bir ihracatçı menşe beyanı hazırlayabilir. Onaylanmış ihracatçı yolu ayrıca vardır. Bu tutar belge düzenleme yetkisine ilişkindir; ürünün menşe şartını ortadan kaldırmaz. Başka anlaşmaya aynı tutarı ve aynı beyanı kopyalamadan önce o anlaşmanın hükmünü kontrol edin.

Beyan, md. 20’deki koşullarla fatura, teslimat notu veya başka ticari belge üzerine hazırlanır. Yönetmeliğin Ek III örneğini, izin verilen dili ve imza düzenini kullanın; yalnız Türk malıdır yazmakla yetinmeyin. İhracatçı, talep edildiğinde menşei destekleyen belgeleri sunabilmelidir. Revize PEM md. 32’de EUR.1 vize tarihinden, menşe beyanı hazırlanma tarihinden itibaren genel olarak 10 ay geçerlidir. Başka anlaşmaların sürelerini bu sayıyla eşitlemeyin; ithalatçıya kullanılacak rejimin son tarihini bildirin.

Gümrük Birliği içinde tedarikçi beyanı, ilgili düzenlemede tercihli menşe bilgisini destekler. Menşe şahadetnamesi ise tercihli olmayan menşei gösterdiği için bunun yerine kullanılamaz. Tedarikçiden yalnız kaşeli bir sayfa istemek yerine ürün kodunu, tanımı, ilgili menşe rejimini ve kapsanan sevkiyat veya dönemi açıklamasını isteyin. Beyanın stok veya fatura kayıtlarındaki hangi ürünlere ait olduğu anlaşılır olsun; farklı üretim kaynaklarını tek belgeyle örtmeyin.

Revize PEM Yönetmeliği md. 21 ayrıca tam kümülasyonda kullanılan işçilik/işlem tedarikçi beyanını düzenler: ilgili girdinin henüz tercihli menşe kazanmadığı durumdaki işlemleri de tevsik edebilir. Dolayısıyla bu beyanı doğrudan nihai ürün menşe belgesi gibi sunmayın. Md. 21 kapsamındaki değişmeyen işçilik için uzun dönem beyanı mümkündür; Türkiye’de düzenlenen beyanın genel azami süresi 2 yıldır. Bilgiler kullanılamaz hale gelirse tedarikçi müşterisini derhal bilgilendirir. Bu süreyi farklı rejimlerdeki bütün tedarikçi beyanlarına genellemeyin.

Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) menşe kümülasyonu, üretim, girdi tedariki ve nihai varış ülkeleri arasında uygun anlaşma ve aynı menşe kurallarının bulunmasına bağlıdır. Bakanlığın 20 Mayıs 2026 tarihli matris açıklaması C, R ve T işaretlerini ve uygulama tarihlerini ayırır. 2025’teki ülke listesini aynen kullanmayın. Tedarikçinin ülkesinin listede bulunması tek başına bütün üçlü ticaret akışlarında kümülasyon hakkı vermez; ilgili ülkelerin birbirleriyle bağlantılarını ve başlangıç tarihlerini kontrol edin.

Bakanlığın PEM Türkiye Matrisi sayfası, kontrol sırasında 20 Mayıs 2026 duyurusunu güncel liste başında gösteriyordu. Yeni siparişte sayfayı ve ilgili duyuruyu yeniden kontrol edin; ülke veya anlaşma değişmişse menşe hesabını güncelleyin. EUR-MED’in geçtiği eski bir rehberi revize rejimdeki EUR.1/menşe beyanı düzeni yerine kullanmayın. Eski kuralların sürdüğü farklı bir ilişkide de revize rejimin süre ve formunu uygulamayın; rejimi sipariş dosyasında adıyla kaydedin.

Normal EUR.1 sürecinde ihracatçı başvurusu, destekleyici üretim/alış belgeleri ve gerekli kontrol-vize aşamaları vardır. Revize Yönetmelik md. 24–27 elektronik başvuru, kontrol ve vize akışını düzenler. Özel BGB elektronik A.TR yoluyla normal belge başvurusunu ayırın. Belgeyi çıkıştan önce operatör veya temsilcinize gündem yapın. İhracat faturası rehberindeki bilgileri taşıma senedi ve belge üzerindeki ürün tanımıyla karşılaştırın; alıcı adı, ülke, miktar ve ürün kodunu son kez okuyun.

Revize PEM Yönetmeliği md. 35–36, destekleyici kayıtlar için ilgili diğer kanun süreleri saklı olmak üzere en az 3 yıllık muhafazayı düzenler; uzun dönem tedarikçi beyanında başlangıç, geçerliliğin bitişidir. Ayrıca md. 24/3-d, elektronik sistemden dökümü alınıp imzalanmış EUR.1 nüshasının ihracatçıda en az 5 yıl saklanmasını ister. Belge türüne göre uzun olan özel süreyi uygulayın. Belgeyi yalnız müşteriye göndermekle dosyayı kapatmayın. Sonradan kontrol geldiğinde beyan edilen ürünün menşe hesabını ve dayanağını yeniden çıkarabilecek bir arşiv kurun; ürün/tedarikçi değişikliklerini aynı dosyada izleyin.

Ticari siparişi hediye veya kişisel paket gibi bildirmeyin. Revize PEM md. 38’deki 500 avroluk küçük paket ve 1.200 avroluk yolcu eşyası düzeni, ticari olmayan ve diğer koşulları sağlayan eşya içindir. Çevrim içi satışınızın bedeli düşük diye bu hükmü kullanmayın. ETGB rehberindeki Türkiye çıkış yöntemiyle varış ülkesinin tercih ve menşe şartlarını ayrı kontrol edin. BGB elektronik A.TR yolu, ticari düşük değerli gönderiye yönelik kendine özgü bir mekanizmadır.

Belge masrafı, temsil işlemi ve tercihli tarifenin sağlayacağı farkı birlikte hesaplayın. Örnek olarak 100 avroluk bir satışta ürün kapsamı, uygun beyan ve serbest dolaşım şartı doğrulanmadan sıfır gümrük diye fiyat vermeyin; bu tutar bir örnek satış bedelidir. Normal tarife ile uygun tercih senaryosunu kâr marjı hesabında karşılaştırın. İade halinde ilk belgeyi ve ihracat kaydını yurt dışı iade dosyasıyla ilişkilendirin.

• AB’ye satışta IOSS ve OSS nasıl kullanılır?
• E-ihracat desteklerine nasıl başvurulur?
• ETGB nedir, mikro ihracat nasıl yapılır?
• GTİP kodu resmî tarife cetvelinden nasıl bulunur?
• İhracat faturası nasıl düzenlenir?
• Yurt dışı iade: geri gelen eşya, KDV ve kargo süreci
• Yurt dışına gönderilemeyen ürünler ve izin gerektirenler