GTİP kodu resmî tarife cetvelinden nasıl bulunur?
GTİP, Türkiye’de eşyanın tarife sınıflandırmasını gösteren 12 haneli koddur. Doğru seçim için teknik tanım, güncel cetvel, bölüm/fasıl notları ve ilgili açıklamalar birlikte incelenir.
Kısa cevap
- GTİP 12 hanelidir; ilk 6 hanesi Armonize Sistem, ilk 8 hanesi AB Kombine Nomanklatür yapısıyla ilişkilidir.
- Ürünü teknik özellikleriyle tanımlayın, güncel resmî cetvelde aday pozisyonları ve bağlı notları okuyun. Yalnız ticari ad veya barkod yeterli değildir.
- Tereddütte yetkili idareden BTB yolunu değerlendirin. GTİP’i bulmak, bütün vergilerin oranını veya hedef ülkedeki ulusal kodu kendiliğinden kesinleştirmez.
GTİP nedir, kaç hanelidir?
Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP), eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetveli içindeki yerini gösteren 12 haneli koddur. Kod ürünün ticari adıyla birlikte dış ticaret beyanında kullanılır. Ürünün marka adı, stok kodu veya barkodu GTİP yerine geçmez. Aynı mağaza kategorisinde satılan iki ürün, teknik özellikleri farklıysa aynı tarife sonucuna ulaşmayabilir. Kod aramasına başlamadan önce hangi eşyanın hangi durumda sevk edildiğini tanımlayın.
| Basamak | Anlamı | Nasıl kullanılır? |
|---|---|---|
| İlk 2 | Fasıl | Ana ürün grubunun başlangıcıdır. |
| İlk 4 | Tarife pozisyonu | Fasıl içindeki ürün grubunu gösterir. |
| İlk 6 | Armonize Sistem alt pozisyonu; HS | Uluslararası temel sınıflandırmadır. |
| İlk 8 | Kombine Nomanklatür; CN | AB ile uyumlu ayrımı gösterir. |
| 9–10 | Millî alt açılım | Türkiye’nin ulusal ayrımlarını içerir. |
| 11–12 | İstatistik açılımı | Türkiye’de 12 haneli GTİP’i tamamlar. |
Tablodaki basamaklar ayrı kodları art arda eklemek için değil, aynı kodun hiyerarşisini anlamak içindir.
Yabancı tedarikçinin verdiği HS kodunu Türkiye GTİP’i olarak doğrudan kopyalamayın. Ticaret Bakanlığı açıklaması yabancı belgelerdeki tarife pozisyonunun Türkiye açısından bağlayıcı olmadığını, ancak yol gösterdiğini belirtir. Benzer biçimde Türkiye’nin son basamaklarını hedef ülkede aynen kullanılacak ulusal kod saymayın. Alıcının ithalat temsilcisiyle teknik ürün tanımını paylaşarak yerel açılımı doğrulayın.
Aramadan önce teknik ürün dosyasını hazırlayın
Ticaret Bakanlığının sınıflandırma rehberi, ticari isim yanında teknik özellik, katalog, numune ve ayırt edici belgelerin önemini açıklar. Ürününüzü yalnız “mutfak ürünü”, “yedek parça” veya “tekstil aksesuarı” diye tanımlamak başlangıç için yetersiz olabilir. Tedarikçiden ürünün maddesini, işlevini ve üretim durumunu gösteren belge isteyin. Malzeme değişikliği veya set içeriği değişikliği olduğunda eski dosyayı otomatik kullanmayın.
- Malzeme ve bileşim: birden fazla madde varsa oranları ve hangi bölümde kullanıldıklarını kaydedin. İlgili ayrımın cetvelde hangi ölçüte bağlandığını sonra kontrol edin.
- İşlev ve kullanım: eşyanın ne yaptığı, neyle birlikte çalıştığı ve bağımsız kullanılıp kullanılmadığı açıklansın. Teknik kapasiteyi pazarlama ifadesiyle değiştirmeyin.
- Sunuluş hali: komple ürün, parça, ham madde, işlenmiş eşya veya birlikte sunulan set olup olmadığını belirtin. Kutunun içeriğini tek tek listeleyin.
- Kanıt dosyası: fotoğraf, model numarası, teknik çizim, katalog ve gerektiğinde analiz bilgilerini aynı modelle eşleştirin. Tedarikçiye sorulan açık soruları da kayıt altında tutun.
Örneğin “çanta” adıyla arama yaptığınızda dış yüzey malzemesi, kullanım türü ve yapısı hakkında sorularla karşılaşabilirsiniz. Bu örnek tek başına bir GTİP tayini değildir. Amaç, eksik ürün bilgisinin hangi aşamada kararı durdurduğunu göstermektir. Malzeme bilinmiyorsa en uygun görünen “diğerleri” satırını seçmek yerine bilgiyi tamamlayın. Aynı yaklaşımı karışık elyaflı kumaş, çok işlevli cihaz ve farklı maddelerden oluşan set için de uygulayın.
Resmî tarife cetvelinde adım adım nasıl ilerlenir?
Ticaret Bakanlığı Gümrükler Genel Müdürlüğünün mevzuat bölümünden yürürlükteki Türk Gümrük Tarife Cetveli’ne ulaşın. Bakanlığın karar listesinde 2026 cetveli 10781 sayılı Karar, 30 Aralık 2025 tarihli 33123 sayılı birinci mükerrer Resmî Gazete bilgisiyle yer alır. Dosyanın yılı kadar sonradan yayımlanan değişiklikleri de kontrol edin. Eski bilgisayar klasörünüzdeki tabloyu güncel kaynakla karşılaştırmadan kullanmayın.
- Ürünün teknik tanımına göre olası fasıl ve pozisyonları belirleyin. Arama sonucunu aday listesi olarak kaydedin.
- Bölüm ve fasıl notlarını, pozisyon metnini ve uygulanacak genel yorum kurallarını birlikte okuyun. Kapsam dışına çıkaran not varsa ilk adayda ısrar etmeyin.
- Pozisyonun altındaki alt pozisyon ve ulusal açılımları izleyin. Girintili veya alt alta yazılmış tanımları üst başlıktan koparmayın.
- Aday kodların her biri için ayrım yaratan özelliği yazın. Dosyadaki belge bu özelliği kanıtlamıyorsa tedarikçiye veya teknik birime sorun.
- Seçimi güncel izahname, açıklama notu ve ilgili sınıflandırma kararlarıyla karşılaştırın. Şüphe sürüyorsa beyan öncesinde resmî tarife bilgisi yolunu değerlendirin.
Cetvelde bulunan kısa bir “diğerleri” açıklaması, üst satırlardan bağımsız bir ürün tanımı değildir. Ürünün önce bağlı olduğu pozisyonu ve alt grubu karşılaması gerekir. Çalışma kaydınızda yalnız kodun son satırını değil, sonuca götüren üst başlıkları da bulundurun. Böylece aynı ürünün yeni varyantı geldiğinde hangi teknik ölçütün değiştiğini görebilir, bütün sınıflandırmayı baştan tahmin etmek zorunda kalmazsınız.
İzahname, açıklama notu ve BTB nasıl kullanılır?
Bakanlık resmî kaynaklar arasında tarife cetveli, izahname, ulusal ve AB açıklama notları, sınıflandırma kararları ile Bağlayıcı Tarife Bilgilerini gösterir. Arama motorundaki kısa özet bu metinlerin yerini tutmaz. İncelediğiniz belgenin kapsamını, yürürlük durumunu ve ele aldığı teknik eşyanın sizinkiyle eşleşmesini kontrol edin. Bir müşavirden değerlendirme aldığınızda kullanılan teknik veri ve gerekçenin dosyaya eklenmesini isteyin.
Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB), yetkili idarenin yazılı veya elektronik talep üzerine verdiği idarî sınıflandırma kararıdır. Bakanlığın tarife soru-cevap sayfasında başvuru sahibinin bilgileri, eşyanın ayrıntılı tanımı ve ek belgeler temel başlıklar olarak sayılır. Önerilen sınıflandırmanın isteğe bağlı olması, teknik tanımın eksik bırakılabileceği anlamına gelmez. Hak sahibi, model, bileşim ve sunuluş biçimi doğru aktarılmalıdır.
Başka işletmenin benzer ürünü için düzenlenmiş BTB’yi kendi ürününüze verilmiş karar gibi sunmayın. Kamuya açık kayıtta eşya tanımı ve gerekçeyi incelemek araştırmaya yardımcı olur; sizin eşyanızın her bakımdan uygunluğunu ayrıca değerlendirmek gerekir. BTB’nin tarife değişikliği gibi nedenlerle geçerliliğini kaybedebileceğini de hesaba katın. Kararın tarihi, hak sahibi, kapsadığı teknik ürün ve güncel geçerlilik durumu birlikte kontrol edilmelidir.
GTİP’i bulunca vergi oranı da bulunmuş olur mu?
Hayır. GTİP sınıflandırmanın temelidir; nihai vergi sonucu için tek başına yeterli değildir. Ticaret Bakanlığının açıklamasında cetveldeki “474 Vergi Haddi” sütununun uygulamaya esas alınmadığı belirtilir. Türkiye ithalatında uygulanacak gümrük oranları ilgili İthalat Rejimi Kararı listelerinden, ülke ve diğer işlem koşullarıyla birlikte incelenir. KDV veya diğer vergiler için de kendi güncel mevzuatına bakılır.
İhracatta ise hedef ülkenin ithalat tarifesi, kıymet, menşe ve uygulanabilir tercih koşulları ayrıca ele alınır. Türkiye’den gönderilmiş olması tek başına Türk menşeli olduğunu kanıtlamaz. Menşe belgeleri ile tarife dosyasını birbirine bağlayın. IOSS ve OSS gibi KDV yöntemleri de ürün sınıflandırmasından ayrı bir kontrol başlığıdır. Bir vergideki kolaylığı bütün ithalat yükümlülüklerine yaymayın.
Yanlış kod fark edilirse ne yapılır?
Gümrük idaresi beyanname ve belgeleri inceleyebilir, gerektiğinde eşyayı muayene edebilir. Bakanlık rehberi, farklılığın niteliğine göre işlemin ve yaptırımın değiştiğini açıklar. Bu nedenle her yanlış kod için aynı ceza katsayısını veya tutarı yazmak doğru değildir. Belirli bir dosyada eksik vergi, izin şartı ve beyanın durumu birlikte değerlendirilir. Kodun yalnız taşıyıcı tarafından girilmiş olmasıyla teknik kontrolü gereksiz saymayın.
- Beyan henüz yapılmadıysa sevk dosyasını durdurup teknik farkı netleştirin; sipariş, fatura ve operatör kaydının tutarlı hale gelmesini sağlayın.
- Beyan yapılmışsa ilgili beyan numarası, mevcut kod, önerilen kod ve gerekçeyi müşavire veya operatöre iletin. Gümrük idaresindeki uygulanabilir düzeltme yolunu sorun.
- Etkilenen ürün modellerini belirleyin. Tek bir modelin değişikliğini bütün stok kartlarına otomatik yaymayın.
- Karar ve düzeltme kayıtlarını eski dosyayla ilişkilendirin. Sonraki sevkiyatın hangi onaylı teknik tanımla yürütüleceği açık olsun.
E-ihracat satıcısı hangi kayıtları saklamalı?
Her model için teknik ürün tanımı, kullanılan cetvel sürümü, seçilen kod ve gerekçeyi birlikte saklayın. Bu çalışma önerisi, kodun neden seçildiğinin ekip içinde izlenebilmesini sağlar. Tedarikçi veya ürün bileşimi değiştiğinde yeniden değerlendirme işareti koyun. Fatura yazılımına bir kez girilen GTİP’i süresiz sabit bilgi gibi görmeyin. İhracat faturası hazırlarken model-kod eşleşmesini kontrol edin.
Mikro ihracatta ETGB akışı için operatöre yalnız kodu değil kodu destekleyen açık eşya tanımını da iletin. Geri gelen üründe ilk sevkiyatla bağlantıyı yurt dışı iadeleri dosyasında koruyun. Satış ekibinin kullandığı ürün adıyla gümrükteki teknik tanımı aynı kayıt üzerinden yönetmek, yanlış ürünün yanlış kodla tekrar gönderilmesini önlemeye yardımcı olur.