E-ticaret sözlüğüHukuk ve tüketici

6502 sayılı Kanun nedir?

6502 sayılı Kanun, tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamaları kapsayan; ayıplı mal, sözleşme, mesafeli satış ve benzeri alanlarda tüketicinin korunmasını düzenleyen temel kanundur. İnternet satıcısı, sözleşme öncesi bilgi ile teslim ve satış sonrası hakları birlikte takip eder.

Son kontrol: 26 Ekim 20263 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

Bir bakışta

KapsamTüketici işlemleri ve uygulamaları; md. 2 ve 3

SözleşmeMd. 4: yazılı metinde en az 12 punto

Ayıplı malMd. 11: seçimlik haklar ve derhal bedel iadesi

Mesafeli satışMd. 48: genel cayma 14 gün; teslim üst sınırı 30 gün

6502 sayılı Kanun hangi satışları kapsar?

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun md. 2, tüketici işlemleri ve tüketiciye yönelik uygulamaları kapsamına alır. Md. 3’e göre tüketici, ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişidir. Bu nedenle tüketici tanımı yalnız “gerçek kişi alıcı” demek değildir; işlemin amacı da önemlidir. İnternetten alışveriş yapılması bütün işlemleri kendiliğinden tüketici işlemi yapmaz. İşletmesinin ticari ihtiyacı için mal alan kişiyle kişisel ihtiyacı için alan kişinin hukuki konumu aynı olmayabilir.

Satıcı açısından bu kanun, ürünün tanıtımından sözleşmeye, teslimden satış sonrası başvurulara kadar işleyişi etkiler. Mesafeli satış sözleşmesi kurulurken tüketicinin hangi bilgileri gördüğü, siparişin ne zaman alındığı, malın ne zaman teslim edildiği ve başvurunun hangi hakka dayandığı kayıt altında tutulmalıdır. Fatura ve ödeme kaydı tek başına bu soruların bütününü cevaplamaz. Satışın tüketici işlemi niteliğini belirlerken yalnız belge başlığını veya alıcının vergi numarası alanını esas almak yerine gerçek işlem amacı üzerinden değerlendirme yapılır.

Ön bilgilendirme ve sözleşme için ne ister?

Kanun md. 4, yazılı düzenlenmesi öngörülen sözleşme ve bilgilendirmelerin en az 12 punto, açık, sade ve okunabilir olmasını; bir nüshasının kağıt veya kalıcı veri saklayıcısıyla tüketiciye verilmesini düzenler. Md. 5 ise müzakere edilmeden eklenen, dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik doğuran haksız şartları tanımlar. Tüketicinin onay kutusunu işaretlemesi, böyle bir şartın kanunen geçerli hale gelmesini sağlamaz. Hazır metinle yürütülen satışta anlaşılır bilgi sunmak ve kanuni hakları korumak birlikte gerekir.

Md. 48/2, tüketici sözleşmeyi veya teklifi kabul etmeden önce gerekli konularda ve sipariş onayının ödeme yükümlülüğü doğuracağı hususunda bilgilendirme ister. Ayrıntılar Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliğinde düzenlenir. Ön bilgilendirme dosyasında ürünün temel özellikleri, satıcı bilgileri, vergiler dahil toplam fiyat, varsa ek masraflar ve cayma bilgileri gerçek siparişle uyumlu olmalıdır. Satıcı bilgilendirmenin yapıldığını ispatla yükümlüdür. Tüketicinin daha sonra aynı bilgiye ulaşabilmesi ve kayıtların değişmeden saklanabilmesi, yalnız sayfada bir bağlantı bulundurmaktan daha kapsamlı bir takip gerektirir.

Ayıplı mal ile gerekçesiz cayma nasıl ayrılır?

Kanun md. 8, teslim anında kararlaştırılan örnek veya modele uymayan, sahip olması gereken özellikleri taşımayan malı ayıplı kabul eder. İnternet tanıtımında bildirilen özelliklerin eksikliği de bu kapsamda önem taşır. Md. 11 tüketiciye sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi, koşullarıyla ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim haklarını verir. Hakların uygulanmasında kanundaki imkan ve orantısızlık hükümleri de gözetilir. Ayıplı mal başvurusunu, tüketicinin yalnız fikrini değiştirmesine dayanan taleple aynı dosya türü olarak yürütmeyin.

Mesafeli satışta md. 48/4 ve Yönetmelik md. 9 kapsamında genel cayma süresi 14 gündür; malda ayıp bulunması gerekmez. Mal tesliminde süre tüketicinin veya onun belirlediği üçüncü kişinin teslim aldığı gün başlar; taşıyıcıya verilen gün tüketici teslimi sayılmaz. İstisnalar Yönetmelik md. 15’teki koşullara bağlıdır. Cayma hakkı istisnaları olan bir ürünün ayıplı çıkması durumunda ayıp hakları ayrıca işler. Genel cayma süresinin dolması da tek başına kanundaki ayıp sorumluluğunu sona erdirmez.

Rakamlı örnekte hangi bedel geri verilir?

Kurgusal tüketici satışında malın ödenmiş bedeli 2.000 TL olsun. Tüketici ayıplı malı elinde tutarak bedel indirimi hakkını seçsin ve somut ayıp için uygun indirim tutarının 400 TL olduğu kabul edilsin. Tüketiciye 400 TL derhal geri verilir; mal tüketicide kalır ve kalan bedel 1.600 TL olur. Bu tutarlar gerçek karar veya bütün ayıplar için uygulanacak sabit oran değildir. Örnek, md. 11/5 kapsamındaki bedel indirimi sonucunu gösterir; gerekçesiz caymadaki tam bedel iadesiyle aynı hesap değildir.

Md. 11/5, ayıp nedeniyle sözleşmeden dönmede bedelin tümünün; bedel indirimi seçildiğinde ilgili tutarın derhal iadesini düzenler. Mesafeli satışta gerekçesiz caymanın iade takvimi ise Yönetmelik md. 12’ye bağlıdır. Malın belirtilen iade taşıyıcısına verilmesi, başka taşıyıcıyla gönderilmesi veya henüz teslim edilmeden cayılması farklı başlangıç olaylarıdır. Bu yüzden bütün müşteri iadelerine tek bir “14 gün içinde ödeme” cümlesi uygulamayın. Başvuru türünü, tüketicinin seçtiği hakkı ve sürenin başlangıcını ayrı kaydedin.

Teslim ve satış sonrası süreçte satıcı ne yapmalı?

Md. 48/3, taahhüt edilen sürede ifayı; kişiye özel hazırlanan mallar hariç mal satışında en fazla 30 günü düzenler. Daha kısa teslim taahhüdü verilmişse genel üst sınırı gerekçe göstererek bu taahhüdü yok saymayın. Siparişten önce stok ve teslim bilgisini gerçekçi sunun; değişiklik ve başvuruları kaydedin. Şikayetlerin cayma, ayıp, teslim gecikmesi veya başka bir talep olduğunu ayırın. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği ile ürünün ilgili satış sonrası kurallarını birlikte izleyin. Kanuni hakları sözleşmedeki genel bir “iade yok” cümlesiyle kaldırmaya çalışmayın.

06 · Örnek

Örnek: Ayıplı malda bedel indirimi

Kurguda tüketici 2.000 TL ödediği ayıplı malı elinde tutarak bedel indirimi seçer. Somut ayıp için uygun indirim tutarının 400 TL olduğu kabul edilir; bu tutar standart bir oran değildir.

Ödenmiş satış bedelini belirleyin: 2.000 TL.
Ayıp nedeniyle seçilen bedel indirimi tutarını kaydedin: 400 TL.
Kalan bedeli hesaplayın: 2.000 − 400 = 1.600 TL.
Md. 11/5 kapsamında 400 TL’yi derhal tüketiciye geri verin.

Sonuç

Kurguda 400 TL iade edilir, mal tüketicide kalır ve kalan bedel 1.600 TL olur; 14 günlük genel ödeme takvimi uygulanmaz.

07 · Fark

6502 sayılı Kanun ile karıştırılan kavramlar

6502 sayılı Kanun ≠ Gerekçesiz cayma

Mesafeli satışta genel olarak 14 gün içinde ayıp kanıtlamadan kullanılan haktır; ayıplı maldaki seçimlik haklardan farklıdır.

6502 sayılı Kanun ≠ Ayıp nedeniyle bedel indirimi

Tüketici malı elinde tutar ve ayıp oranındaki bedel kısmını geri alır; bütün satış bedelinin iadesi değildir.

6502 sayılı Kanun ≠ Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği

6502 md. 48’in uygulama ayrıntılarını düzenleyen ikincil mevzuattır; kanunun bütün konularını kapsamaz.

08 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Alıcının işlem amacını ve tüketici işlemi niteliğini belirleyin.
Ürün, toplam fiyat ve teslim bilgilerini siparişten önce açık sunun.
Bilgilendirme ve sözleşme kayıtlarını tüketiciye verip saklayın.
Ayıp, cayma ve teslim başvurularını farklı hukuki gerekçeleriyle ayırın.
Tüketicinin seçtiği hakka uygun bedel ve süreyi uygulayın.
Kanunla ilgili yönetmeliklerin güncel hükümlerini birlikte kontrol edin.

09 · Devamı

İlgili rehberler

10 · Sık sorulanlar

6502 sayılı Kanun hakkında sık sorulanlar

6502 sayılı Kanun yalnız internet alışverişini mi düzenler?

Kanun md. 2 genel olarak tüketici işlemleri ve tüketiciye yönelik uygulamaları kapsar. İnternet üzerinden kurulan mesafeli sözleşmeler md. 48’de ve ilgili yönetmelikte düzenlenen alanlardan biridir.

Şirket veya işletme alıcısı her durumda tüketici dışında mı?

Md. 3 tüketiciyi ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket eden gerçek veya tüzel kişi olarak tanımlar. İşlemin gerçek amacı önemlidir; yalnız kişi türü veya belge başlığı yeterli ölçüt değildir.

14 günlük cayma için ürünün ayıplı olması gerekir mi?

Genel mesafeli satış caymasında gerekçe veya ayıp aranmaz. İstisnalar ve süre başlangıcı ilgili yönetmeliğe göre belirlenir; ayıplı mal hakları ayrı dayanakla işler.

Ayıplı malda her bedel iadesini 14 günde yapabilir miyim?

6502 md. 11/5, ayıp nedeniyle dönmede tüm bedelin, bedel indiriminde ilgili tutarın derhal iadesini düzenler. Gerekçesiz caymadaki Yönetmelik md. 12 takvimi bu taleplere genel süre diye uygulanmaz.

Standart sözleşmeye iade yok yazılması geçerli mi?

Kanuni haklar genel bir sözleşme ifadesiyle kaldırılamaz. Md. 5’teki haksız şart hükümleri ile gerçek talebin cayma, ayıp veya başka bir hak olup olmadığı birlikte ele alınır.