E-ticaret sözlüğüHukuk ve tüketici

Tasarım tescili nedir?

Tasarım tescili, bir ürünün veya parçasının görünümünün Türk Patent ve Marka Kurumu siciline kaydedilerek tescilli tasarım korumasına alınmasıdır. Koruma için yenilik ve ayırt edici nitelik aranır; yenileme ve kullanım kapsamı gerçek kayıt üzerinden izlenir.

Son kontrol: 26 Ekim 20262 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

Tasarım tescili, bir ürünün veya parçasının görünümünün Türk Patent ve Marka Kurumu siciline kaydedilerek tescilli tasarım korumasına alınmasıdır.

Bir bakışta

Hak konusuÜrünün veya parçasının görünümü; md. 55

Tescilli süreBaşvurudan itibaren 5 yıl; md. 69

Azami süre5 yıllık yenilemelerle toplam 25 yıl

Tescilsiz süreİlk kamuya sunmadan itibaren 3 yıl; kanuni şartlarla

Tasarım tescili üründe neyi korur?

6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu md. 55, tasarımı ürünün tümü, bir parçası veya üzerindeki süslemenin görünümü üzerinden tanımlar. Çizgi, biçim, renk, malzeme ve yüzey dokusu bu görünümü oluşturabilir. Koruma, satılan ürün fikrinin bütün olası uygulamalarına sahip olmak değildir. İnternet satıcısı, korumak istediği ambalajın, ürün gövdesinin veya süslemenin hangi görünüm özelliklerine dayandığını belirlemelidir. Fotoğrafla gösterilen tasarım ile üretimden gelen ürün arasında bağlantı kurulmalı; farklı görünüm taşıyan yeni modelin eski kayıtta korunduğu varsayılmamalıdır.

Marka tescili işletmenin mal veya hizmetini ayıran işarete, tasarım ise görünüm özelliklerine yönelir. Aynı ambalajın adı ile biçimi farklı hak konuları olabilir. Kanun md. 58/3, şartları taşıyan tasarımın 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamındaki korumasını da saklı tutar. Bu nedenle telif hakkı ile tasarım tescilinin birlikte bulunabileceği durumlar vardır. Hangi belgenin hangi hak konusunu kapsadığını ayırın; bir kayıt türünü bütün fikri hakların yerine koymayın.

Yenilik ve ayırt edici nitelik neden aranır?

Kanun md. 56, tasarımın yeni ve ayırt edici nitelikte olmasını ister. Yenilikte dünyanın herhangi bir yerinde daha önce kamuya sunulan aynı tasarım dikkate alınır; yalnız küçük ayrıntılarda farklılaşan tasarımlar aynı kabul edilir. Ayırt edici nitelikte bilgilenmiş kullanıcı üzerinde oluşan genel izlenim ve tasarımcının seçenek özgürlüğü önemlidir. Satıcı yalnız kendi mağazasında daha önce bu modelin bulunmamasına dayanarak yenilik sonucu çıkaramaz. Araştırmada ilgili ürün alanındaki önceki görünümleri ve tarihli yayınları birlikte kontrol etmek gerekir.

Md. 57’de sergileme, satış, yayım ve tanıtım gibi faaliyetler kamuya sunma kapsamında yer alır; gizlilik şartıyla açıklama farklıdır. Başvurudan veya rüçhan tarihinden önceki 12 ayda tasarımcı, halefi, izinli üçüncü kişi ya da kötüye kullanım kaynaklı belirli açıklamalar, maddedeki şartlarla yeniliği ve ayırt ediciliği etkilemez. Bu hüküm, internetteki bütün eski tasarımların 12 ay boyunca serbestçe alınabileceği bir hak vermez. Ürünü duyurmadan önce ilk açıklamanın kim tarafından ve hangi tarihte yapıldığını kayda alın; başvuru planını buna göre kurun.

Başvuru dosyasında satıcı ne hazırlamalı?

Md. 61 kapsamında başvuru sahibinin bilgileri, tasarımın görünümünü gösteren çoğaltılabilir görsel anlatım, ürün adı, tasarımcı bilgisi ve tescil isteme hakkının nasıl elde edildiği gibi unsurlar bulunur. Başvuru sahibi tasarımcı değilse bu hakkı hangi yolla edindiğini açıklamalıdır. Özel etiket ürünü tedarik etmek, görünüm hakkının satıcıya devredildiğini tek başına kanıtlamaz. Tasarımcı ve tedarikçiyle yapılan hak düzenlemesini, başvuruda kullanılacak görsellerle birlikte kontrol edin. Fiziksel ürünü satın alma ile tasarım hakkını edinmeyi ayrı işlemler olarak izleyin.

TÜRKPATENT tasarım başvurusunun Elektronik Başvuru Sistemi EPATS üzerinden yapılmasını açıklar. Md. 64 uyarınca başvuru şartları ve belirtilen ret nedenleri incelenir; yeni olmadığı tespit edilen tasarım reddedilir. Md. 65’te kesinleşen ve reddedilmeyen başvurunun sicile kaydı ve yayımı düzenlenir. Md. 67/2 kapsamında üçüncü kişiler tescilin yayımından itibaren 3 ay içinde gerekçeli itiraz edebilir. Bu süre bir başvurunun kesin tamamlanma vaadi değildir. Bildirimleri, görsel anlatımın kapsamını ve itiraz durumunu dosyanın gerçek aşamasına göre takip edin.

Koruma süresi 5 yıl mı, 25 yıl mı?

Kanun md. 69 uyarınca tescilli tasarımda süre başvuru tarihinden itibaren 5 yıldır. Beşer yıllık yenilemelerle toplam 25 yıla kadar uzatılabilir. İlk tescil baştan 25 yıllık tek dönem sağlamaz. Kurgusal takvimde bütün yenilemelerin usulünce yapıldığı varsayılsın: ilk 5 yıl ve 4 yenileme dönemi vardır. Ek dönemlerin toplamı 4 × 5 = 20 yıl, genel toplam 5 + 20 = 25 yıldır. Bu hesap yenileme talebini veya ücret yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; her dönem gerçek dosya tarihine göre izlenir.

Md. 69/4 kapsamında yenileme talebi ve ücret bilgisi süre bitiminden önceki 6 ay içinde sunulur. Bu dönem kaçırılmışsa bitişten sonraki 6 ayda ek ücretle işlem yapılabilir. Yenilenmeyen hak koruma süresinin bittiği tarihte sona erer. Tescilsiz tasarımda ise md. 55 ve 69 çerçevesinde ilk kez Türkiye’de kamuya sunma ve 3 yıllık süre söz konusudur. Md. 59/2 bu korumayı kopyalama halleriyle sınırlar; bağımsız olarak meydana getirilen tasarımla aynı kapsamda değerlendirilmez. Tescilsiz koruma ile tescilli korumayı eşdeğer kabul etmeyin.

Tescil ürünün satışa uygunluğunu da gösterir mi?

Tasarım sicili ürün görünümüne ilişkin hakkı konu alır. CE işareti ve ürün etiketi yükümlülükleri ise ürünün ilgili teknik düzenlemeleri ve piyasaya sunuluşuyla ilgilidir. Tasarımı tescil edilen ürün için gereken güvenlik, uygunluk ve bilgilendirme işleri sürer. Ayrıca md. 58/4-b, teknik fonksiyonun zorunlu kıldığı görünüm özelliklerini tasarım koruması dışında tutar. Satıcı, görünüm hakkını ve satışa sunulan ürünün teknik uygunluğunu ayrı belgelerle takip etmeli; tescili kalite veya güvenlik onayı şeklinde tanıtmamalıdır.

06 · Örnek

Örnek: Dört yenilemeyle toplam sürenin hesabı

Kurguda ilk 5 yıllık tasarım korumasından sonra 4 yenileme talebi usulünce ve süresinde yapılır. Her yenileme 5 yıllık dönem içindir.

İlk koruma dönemini alın: 5 yıl.
4 yenilemenin ek süresini hesaplayın: 4 × 5 = 20 yıl.
Genel toplamı bulun: 5 + 20 = 25 yıl.
Her yenilemenin kesin tarih ve ücretini gerçek dosya üzerinden izleyin.

Sonuç

Usulünce yapılan 4 yenileme ile toplam 25 yıla ulaşılır; ilk tescil tek başına 25 yıl sağlamaz.

07 · Fark

Tasarım tescili ile karıştırılan kavramlar

Tasarım tescili ≠ Marka tescili

Mal veya hizmetleri ayıran işareti korur; tasarım tescili görünüm özelliklerine yönelir.

Tasarım tescili ≠ Tescilsiz tasarım

İlk kez Türkiye’de kamuya sunulan tasarım için kanuni şartlarla 3 yıl ve kopyalamaya karşı koruma söz konusudur.

Tasarım tescili ≠ Teknik uygunluk

Ürünün güvenlik ve teknik düzenleme şartlarıyla ilgilidir; görünüm tescili bu yükümlülükleri karşılayan belge değildir.

08 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Korumak istediğiniz görünüm özelliklerini ve tasarımcıyı belirleyin.
Önceki tasarımları ve kamuya sunma tarihlerini araştırın.
Hak sahipliğini ve varsa tasarımcıdan edinme düzenlemesini doğrulayın.
Görsel anlatımı ve başvuru bilgilerini hazırlayıp resmi kanaldan başvurun.
İnceleme, yayım, itiraz ve kayıt aşamalarını takip edin.
5 yıllık dönemleri ve yenileme takvimini gerçek başvuru tarihine göre izleyin.

09 · Devamı

İlgili rehberler

10 · Sık sorulanlar

Tasarım tescili hakkında sık sorulanlar

Tasarım tescili neyi korur?

6769 md. 55 kapsamında ürünün tümü, parçası veya süslemesinin çizgi, biçim, renk ve yüzey gibi özelliklerinden doğan görünümünü konu alır. Genel ürün fikrini bütün biçimleriyle sahiplenme hakkı değildir.

Tasarım tescili kaç yıl geçerli?

Md. 69’a göre başvuru tarihinden itibaren 5 yıl sürer. Beşer yıllık yenilemelerle toplam 25 yıla kadar uzatılabilir; ilk dönem doğrudan 25 yıl değildir.

Tescilsiz tasarım ile tescilli tasarım aynı mı?

Hayır. Tescilsiz koruma ilk kez Türkiye’de kamuya sunma ve diğer şartlarla 3 yıl sürer. Md. 59/2’deki koruma kopyalama halleriyle sınırlıdır; bağımsız tasarım aynı şekilde kapsanmaz.

Tasarıma itiraz süresi kaç ay?

Md. 67/2 kapsamında üçüncü kişiler tasarım tescilinin yayımından itibaren 3 ay içinde belirtilen nedenlerle yazılı itiraz yapabilir. Başvuru sahibinin ret kararına itirazı farklı bir aşamadır.

Ürünü tanıttıktan sonra başvuru yapılabilir mi?

Md. 57/2, başvuru veya rüçhan öncesi 12 ay içindeki belirli kişi ve koşullara bağlı açıklamaların yenilik ile ayırt ediciliği etkilememesini düzenler. Bütün eski internet yayınları bu istisnaya girmez; açıklamanın kaynağı ve tarihi kontrol edilir.

Tasarım tescili CE veya güvenlik onayı sağlar mı?

Hayır. Tasarım tescili görünüm hakkıyla ilgilidir. Ürünün ilgili teknik düzenlemeye uygunluğu, CE kapsamı ve etiketleme yükümlülükleri kendi kurallarıyla yerine getirilir.