E-ticaret sözlüğüHukuk ve tüketici

Telif hakkı (ürün görseli) nedir?

Telif hakkı (ürün görseli), eser niteliği taşıyan bir ürün fotoğrafı veya görselini meydana getiren kişinin bu eser üzerindeki mali ve manevi haklarıdır. Satış yetkisi, fotoğrafı kullanma yetkisiyle aynı değildir; izin ve dosya kaynağı birlikte doğrulanır.

Son kontrol: 26 Ekim 20263 resmî kaynakGündem Masası

Tanım

Telif hakkı (ürün görseli), eser niteliği taşıyan bir ürün fotoğrafı veya görselini meydana getiren kişinin bu eser üzerindeki mali ve manevi haklarıdır.

Bir bakışta

Eser niteliği5846 md. 1/B ve 4

Yazılı hak düzenlemesiMd. 52; haklar ayrı ayrı gösterilir

Dijital kullanımÇoğaltma md. 22; umuma iletim md. 25

Eser olmayan fotoğrafMd. 84; haksız rekabet hükümleriyle koruma

Ürün fotoğrafının telifi kime aittir?

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu md. 1/B, eser tanımında sahibinin hususiyetini taşıma ve kanunda sayılan eser türlerinden birine girme şartlarını arar. Md. 4’te estetik değere sahip fotoğrafik eserler güzel sanat eserleri arasında yer alır. Bu nedenle her ürün fotoğrafı hakkında aynı eser niteliği sonucunu peşinen vermeyin. Md. 8’e göre eserin sahibi onu meydana getirendir. Satıcının fotoğraftaki malın sahibi olması, görselin eser sahibi olduğu veya kullanım yetkisini aldığı sonucunu tek başına sağlamaz.

Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif Hakları Genel Müdürlüğü, eser üzerindeki korumanın yaratılmayla doğduğunu ve bunun için kayıt veya onay gerekmediğini açıklar. İsteğe bağlı kayıt-tescil, hak sahipliğinin ispatını kolaylaştırmaya yöneliktir; hakkı kuran işlem değildir. Görselin üzerinde bir filigran veya telif uyarısı görmemeniz, dosyanın serbest kullanım için bırakıldığını göstermez. Ürün fotoğrafı hazırlarken çekimi kimin yaptığını, hakların nasıl kullanılacağını ve kaynak dosyaların hangi işe ait olduğunu baştan kayda alın.

Eser sayılmayan fotoğraf serbestçe alınabilir mi?

Kanun md. 84, eser niteliğinde olmayan fotoğraflar için de haksız rekabete ilişkin bir koruma düzenler. Haklı tespit, ticari çoğaltma veya yayma ile üçüncü kişinin aynı vasıtadan faydalanarak çoğaltması ya da yayımlaması gibi maddedeki şartlar önemlidir. Bir görselin sanat eseri sayılmayacağını düşünerek rakibin kataloğunu kopyalamak güvenilir bir kullanım dayanağı oluşturmaz. Satıcı, görselin kaynağını ve kullanım iznini incelemelidir. Kopya içerik yalnız arama görünürlüğü bakımından değil, başkasının içeriğine dayanan kullanım bakımından da sorun yaratabilir.

Başka sitede aynı ürünü görmek, fotoğrafı kendi ürün sayfanıza taşıma yetkisi vermez. Tedarikçinin görsel göndermesi halinde de hangi hakla gönderdiğini, size hangi kullanımlara izin verdiğini ve üçüncü kişilerin hakları bulunup bulunmadığını kontrol edin. Satış yetkisiyle görsel kullanımını aynı cümleye sıkıştırmayın. Marka tescili işarete ilişkin korumadır; ürünün fotoğrafı üzerindeki hakkı ayrıca ele almak gerekir. Tasarım tescili de ürün görünümüne ilişkindir; fotoğraf dosyasının kullanım iznini tek başına sağlamaz.

Fotoğraf kullanma izninde neler yazılmalı?

Kanun md. 22, eserin tamamen veya kısmen çoğaltılmasını; md. 25, dijital erişim dahil umuma iletimini düzenler. Ürün görselini sunucuya kopyalayıp ziyaretçilerin erişimine açmak, hangi kullanım haklarının gerektiğini belirlerken bu hükümlerle birlikte ele alınır. Md. 48 mali hakkın devri ile yalnız kullanma yetkisi verilmesini ayırır. Satıcının ihtiyacı her durumda bütün hakları devralmak olmayabilir; belirli kullanım için ruhsat da düzenlenebilir. Kullanılacak görselleri dosya veya açık bir listeyle sözleşmenin konusu haline getirin.

Md. 52, mali haklara ilişkin sözleşme ve tasarrufların yazılı olmasını ve ilgili hakların ayrı ayrı gösterilmesini ister. Kullanımın ürün sayfası, pazaryeri, sosyal medya veya ücretli reklamı kapsayıp kapsamadığını; süre, yer ve içerik sınırlarını açıklayın. Fotoğraf çekim ücretini ödemek ile gerekli hak düzenlemesini yapmak farklı konulardır. “Bütün görselleri kullanabilir” gibi kapsamı belirsiz ifadeler yerine ilgili mali hakları ve kullanımları somutlaştırın. Ticari reklam için yeniden kullanım planlanıyorsa bu alanı sözleşme kapsamıyla karşılaştırın; yalnız katalog iznini sınırsız reklam izni saymayın.

Görseli kırpmak veya kaynak yazmak yeterli mi?

Kanun md. 15, eser sahibinin adının belirtilmesi yetkisini; md. 16, eserde değişiklik yapılmasını düzenler. Kaynak belirtme, gereken kullanım izninin yerine geçmez. Kırpma, renk değiştirme, üzerine yazı ekleme veya filigranı kaldırma planını izin kapsamıyla karşılaştırın. Md. 16’daki teknik zorunluluk istisnası, her değişikliğe sınırsız serbestlik sağlamaz; şeref ve itibarı zedeleyen ya da eserin mahiyetini bozan değişikliklere ilişkin yetki de saklıdır. Görseli yeniden işlerken yalnız dosya boyutuna değil, hak sahibinin yetkilerine de bakın.

Kurgusal bir görsel havuzunda 120 fotoğraf bulunduğunu varsayalım. Hak ve kullanım kapsamı incelemesinde 90 görsel için ilgili satış kanalını kapsayan izin doğrulansın; 30 görselin dayanağı eksik kalsın. Eksik grup 120 − 90 = 30 görseldir; toplam içindeki payı 30 ÷ 120 × 100 = %25 olur. Bu oran kanuni kullanım kotası veya ihlal cezası değildir. Dayanağı eksik 30 görseli sırf stokta bulunduğu için yayımlamayın; izni tamamlayın veya kullanma yetkisi doğrulanmış içerikle değiştirin.

Satıcı görsel arşivini nasıl yönetmeli?

Her fotoğrafı hak sahibi, izin belgesi, kapsanan kanallar ve geçerlilik süresiyle eşleştirin. Kurgudaki 90 izinli görselin de yalnız doğrulanan amaç ve süre içinde kullanılacağını unutmayın. Kanun md. 57, asıl veya çoğaltılmış nüshanın mülkiyetinin devrinin, aksi kararlaştırılmadıkça fikri hakları devretmediğini düzenler. Dosyanın size teslim edilmesini bütün hakların devri saymayın. Kullanım süresi biten veya kapsamı değişen içerikleri yayın listesinden çıkarın; yeni sözleşme ve güncel sürüm kayıtlarını birlikte tutun. Bir ihlal iddiasında ilgili görselin yayımlanan halini ve dayanak belgesini eşleştirebilin.

06 · Örnek

Örnek: Görsel havuzunda kullanım dayanağının kontrolü

Kurgusal havuzda 120 görsel vardır. İncelemede 90 görsel için ilgili satış kanalını kapsayan izin doğrulanır; 30 görselin dayanağı eksiktir.

120 görseli hak ve kullanım belgeleriyle eşleştirin.
Eksik grubu ayırın: 120 − 90 = 30 görsel.
Eksik grubun payını bulun: 30 ÷ 120 × 100 = %25.
30 görselin iznini tamamlayın veya yetkili içerikle değiştirin.
90 görseli de yalnız doğrulanan amaç, kanal ve süre içinde kullanın.

Sonuç

30 görselin dayanağı tamamlanmadan yayın listesine alınmaması gerekir; %25 kanuni tolerans veya ceza oranı değildir.

07 · Fark

Telif hakkı (ürün görseli) ile karıştırılan kavramlar

Telif hakkı (ürün görseli) ≠ Ürünü satma yetkisi

Fiziksel ürünü satabilmek, başkasının fotoğrafını çoğaltma ve dijital yayımlama iznini kendiliğinden vermez.

Telif hakkı (ürün görseli) ≠ Marka veya tasarım tescili

İşaret veya ürün görünümü hakkıyla ilgilidir; fotoğraf dosyasının hak durumunu tek başına sonuçlandırmaz.

Telif hakkı (ürün görseli) ≠ İsteğe bağlı kayıt-tescil

Eser sahibinin ispatını kolaylaştırır; telif hakkını doğuran kurucu işlem değildir.

08 · Satıcı için

Satıcı ne yapmalı?

Her görselin kaynağını ve hak sahibini belirleyin.
Satış yetkisi ile fotoğraf kullanım yetkisini ayırın.
Gerekli mali hakları yazılı ve ayrı ayrı düzenleyin.
Kanal, süre, yer ve değişiklik kapsamını belgelendirin.
Dayanağı eksik veya süresi dolmuş görselleri yayın listesinden çıkarın.
Yayımlanan sürümü ilgili izin belgesiyle birlikte saklayın.

09 · Devamı

İlgili rehberler

10 · Sık sorulanlar

Telif hakkı (ürün görseli) hakkında sık sorulanlar

İnternette bulduğum ürün görselini kullanabilir miyim?

İnternette erişilebilir olmak genel kullanım izni değildir. Fotoğrafın hak sahibi ve sizin satış kanalınızı kapsayan kullanım yetkisi kontrol edilmeli; eser olmayan fotoğraflarda da md. 84 dikkate alınmalıdır.

Kaynak yazarsam izin almam gerekmez mi?

Kaynak ve eser sahibi adının belirtilmesi ile kullanım yetkisi farklı konulardır. Gereken izin ve mali hak düzenlemesi, yalnız kaynağın yazılmasıyla tamamlanmaz.

Fotoğrafın telifi için tescil zorunlu mu?

Telif Hakları Genel Müdürlüğü eser korumasının yaratılmayla doğduğunu açıklar. İsteğe bağlı kayıt-tescil hak kurucu değildir; eser sahipliğinin ispatını kolaylaştırır.

Tedarikçinin gönderdiği fotoğrafı reklamda kullanabilir miyim?

Tedarikçinin yetkisini ve size verilen iznin reklam kullanımını kapsayıp kapsamadığını doğrulayın. Ürün sayfasında kullanım izni verilmesi bütün reklam kanalları için sınırsız yetki sayılmaz.

Fotoğrafı kırpmak veya filigranı kaldırmak serbest mi?

Md. 15 ve 16 kapsamında eser sahibinin ad ve değişiklik yetkileri ile izin kapsamı kontrol edilir. Teknik zorunluluk istisnası her türlü düzenlemeyi serbest bırakmaz; değişiklik kullanma izninin yerine de geçmez.

Eser sayılmayan ürün fotoğrafı kopyalanabilir mi?

Eser niteliği bulunmaması tek başına serbest kopyalama hakkı sağlamaz. Md. 84, eser olmayan fotoğraflar bakımından da kendi şartları içinde haksız rekabet hükümlerinin uygulanmasını düzenler.