B2B2C nedir?
Business to Business to Consumer · işletmeden işletmeye ve tüketiciye
B2B2C, iki işletmenin ürün, kanal veya hizmetlerini birleştirerek son tüketiciye birlikte ulaştığı işletmeden işletmeye ve tüketiciye uzanan ticaret modelidir. Ürün satışı, iş ortağının hizmeti ve satıcıya aktarılacak tutar ayrı kaydedilir.
Tanım
B2B2C, iki işletmenin ürün, kanal veya hizmetlerini birleştirerek son tüketiciye birlikte ulaştığı işletmeden işletmeye ve tüketiciye uzanan ticaret modelidir.
Bir bakışta
B2B2C’de iki işletme ne yapar?
Modelde bir işletme ürün veya hizmeti sağlarken başka işletme müşteriye erişim, sipariş altyapısı, teslim veya tamamlayıcı hizmet sunabilir. Tüketici iki işletmenin katkısını görebilir ve taraflar tüketiciyle ilişkide yer alabilir. Bu işleyişi yalnız üreticiden toptancıya ve ardından mağazaya mal geçmesi olarak okumayın. Geleneksel yeniden satışta ilk işletme tüketiciyle doğrudan ilişki kurmayabilir; B2B2C’de ortak müşteri deneyimi öne çıkar. Shopify ve BigCommerce açıklamaları marka görünürlüğü ve iş ortaklığı üzerinden tüketiciye erişimi vurgular. Yine de tek bir görev paylaşımını bütün B2B2C işlerine uygulamayın. Hangi tarafın ne sunduğunu gerçek anlaşma ve işlem akışıyla belirleyin.
B2B işletmeler arasındaki işleme, B2C işletmeden tüketiciye satışa odaklanır. B2B2C bu iki düzeydeki ilişkileri ortak bir müşteri akışında birleştirir. Örneğin tamamen kurgusal bir yerel mağaza, ürünlerini kendi adı görünür biçimde bir sipariş ve teslim platformunda sunabilir. Platform müşteriye ayrı bir hizmet sağlarken ürün kaynağı da görünür kalır. Hangi işletmenin müşteriye karşı satıcı olduğunu yalnız bu örneğin model adından çıkarmayın. Beyaz etiket uygulamasında ise standart ürün başka işletmenin markası altında sunulabilir; kaynak üreticinin tüketiciyle görünür ilişki kurması aynı modelin zorunlu parçası değildir. Ortaklığın adını bu somut farklara göre kullanın.
Ürün, sipariş ve destek rolleri nasıl yazılır?
İş ortaklığına başlamadan önce ürün bilgisini hazırlayan, stok miktarını güncelleyen, siparişi kabul eden ve teslimi gerçekleştiren tarafı yazın. Aynı ürünün farklı sistemlerdeki kimliğini eşleştirin. Stok entegrasyonu ile aktarılan miktarın hangi kayıttan geldiğini ve neyi ifade ettiğini belirleyin. Satıcının kendi kanalında verdiği siparişlerle ortak kanaldaki siparişler aynı stoğu kullanıyorsa fazla satış riskini kontrol edin. Ortak sistemde sipariş oluşması depodaki ürünün ayrıldığı anlamına gelmeyebilir. Kabul, stok ayırma, kargoya verme ve teslim olaylarını birbirinden ayırın. Bir kayıt geciktiğinde hangi tarafın neyi düzelteceğini ve müşteriye hangi durumun gösterileceğini kararlaştırın.
Müşteri destek talebi geldiğinde işletmeler arasında kaybolmamalıdır. Başvuruyu alan tarafın, çözümden sorumlu tarafın ve müşteriye sonucu bildiren kişinin kim olduğunu belirleyin. Yanlış ürün, eksik teslim veya ücret uyuşmazlığı farklı kayıtlar gerektirebilir. İptal ve iade olayının hangi siparişe bağlı olduğunu bütün sistemlerde aynı kimlikle izleyin. Ödeme veya stok güncellemesi başarısız olduğunda işlemi körlemesine tekrar göndermeyin; önce mevcut sonucu sorgulayın. Müşteri verisini hangi iş için hangi tarafa aktaracağınızı da görev kapsamına göre belirleyin. Ortaklık kurulmasını bütün müşteri verisinin her amaçla kullanılabileceği bir izin gibi yorumlamayın. Erişim ve kullanım koşullarını ilgili yükümlülüklerle birlikte kontrol edin.
Türkiye’de model adı hukuki rolün yerine geçmez
6502 sayılı Kanun md. 3, satıcı, sağlayıcı ve tüketici işlemi kavramlarını tanımlar. B2B2C ticari bir model adıdır; bu ad tek başına tüketiciye karşı hangi yükümlülüğün kimde bulunduğunu belirlemez. Gerçek ürün satışının ve platform hizmetinin taraflarını ayrı okuyun. Tüketicinin karşısındaki satıcının kimliği açık olmalıdır. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği md. 5 satın alma öncesi bilgiler arasında taraf kimlikleri, toplam fiyat ve teslim koşullarını düzenler. İşletmeler arası görev paylaşımını müşteriye sunulacak bilgilerin yerine koymayın. Tüketicinin yasal haklarını yalnız başka ortağa yönlendiren bir iç anlaşmayla kaldırılmış kabul etmeyin. Somut rolün gereklerini ilgili güncel kurallara göre kontrol edin.
Satış bedeli, hizmet ücreti ve satıcıya aktarılacak tutarın her birini sözleşmede tanımlayın. Komisyon matrahı, diğer kesintiler, iade düzeltmeleri ve aktarım zamanı birbirinden farklı alanlardır. Hakediş kaydında görülen tutarı müşterinin toplam ödemesiyle doğrudan eşitlemeyin. Henüz aktarılmamış bir tutarı aynı gün tahsil edilmiş gibi nakit kaydına almayın. Hangi tarafın hangi işleme ilişkin belge düzenleyeceğini gerçek satış ve hizmet kapsamıyla doğrulayın. Bütün B2B2C modelleri için tek fatura veya tek gelir paylaşımı kuralı yazmayın. İşletmelerin ayrı sözleşme ve muhasebe kayıtları olabilir; ortak raporda aynı müşteri işleminin iki kez toplanmadığını kontrol edin.
Özgün örnek: müşteri bedeli ve ortak aktarımı
Tamamı kurgusal ve yalnız aracılık hizmeti verilen bir örnekte müşteri 1.000 TL ürün bedeli ödesin. İş ortağının seçilen hizmet kesintisi bu bedelin %12’si olsun; başka kesinti veya iade bulunmasın. Hizmet tutarı 1.000 × 12 / 100 = 120 TL, satıcıya aktarılacak tutar 880 TL olur. Müşterinin ürün ödemesi 1.000 TL’dir; bunu 880 TL aktarım ile toplayıp 1.880 TL müşteri satışı diye göstermeyin. Aktarım aynı işlemin farklı aşamasıdır. Bu kurgu her ortaklığın aracılık olduğu veya hizmet ücretinin her zaman bu matrahtan hesaplanacağı iddiası değildir. Gerçek işlemde tutarların kapsamını anlaşma belirler.
Aynı koşullarda 50 ayrı müşteri siparişi varsa ürün ödemeleri toplamı 50.000 TL, seçilen hizmet kesintisi 6.000 TL ve satıcıya aktarılacak toplam 44.000 TL olur. Kontrol eşitliği 44.000 TL + 6.000 TL = 50.000 TL’dir. Aktarım payı 44.000 / 50.000 × 100 = %88’dir. Bu tutar satıcının kârı değildir; ürün ve teslim gibi giderler ayrıca bulunabilir. Vergi, vade, iade ve diğer kalemler örneğe dahil değildir. Gerçekleşen aktarımı bankadaki veya ilgili tahsilat kaydındaki sonuçla ayrıca eşleştirin. Ortak raporda sipariş toplamı, hizmet tutarı ve aktarımı ayrı sütunlarda tutun; sayıları toplam müşteri satışını şişirecek biçimde birleştirmeyin.
Örnek: Aynı müşteri işlemini iki kez toplamama
Kurguda 50 ayrı müşteri siparişinin her biri 1.000 TL’dir. Yalnız aracılık hizmeti için %12 kesinti varsayılır; başka kesinti veya iade yoktur.
- 50 × 1.000 TL = 50.000 TL müşteri ürün ödemesini bulun.
- 50.000 TL × 12 / 100 = 6.000 TL seçilen hizmet tutarını hesaplayın.
- 50.000 TL − 6.000 TL = 44.000 TL aktarılacak toplamı bulun.
- 44.000 TL + 6.000 TL = 50.000 TL eşitliğini kontrol edin.
- Aktarımı yeni müşteri satışı diye ikinci kez toplamadan ayrı kaydedin.
Müşteri ürün ödemeleri 50.000 TL’dir; 44.000 TL aktarım bu tutara ek yeni satış değildir ve net kâr sayılmaz.
B2B2C ile karıştırılan kavramlar
İşletmeler arasındaki işleme odaklanır; B2B2C ortak müşteri akışına tüketiciyi de dahil eder.
İşletmeden tüketiciye satışı anlatır; B2B2C’de iki işletmenin ortak katkısı ve ilişkisi de ele alınır.
Standart ürün başka markayla sunulabilir; kaynak üreticinin tüketiciyle görünür ilişkisi zorunlu parça değildir.
Satıcı ne yapmalı?
- Ürün satışıyla iş ortağının hizmet kapsamını ayırın.
- Stok, sipariş kabulü, teslim ve destek sorumlularını yazın.
- Taraf kimliklerini ve tüketiciye sunulacak bilgileri doğrulayın.
- Aynı siparişi sistemler arasında ortak kimlikle eşleştirin.
- Hizmet kesintisi, hakediş ve aktarım zamanını ayrı izleyin.
- İade ve düzeltmelerden sonra müşteri bedeliyle aktarım mutabakatını yapın.