TDT dijital ekonomi anlaşmasına onay: e-ihracatta yeni çerçeve

Kısaca

• 11935 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, 31 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlandı; kararın tarihi 30 Ekim.
• Anlaşma Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan hükümetleri arasında elektronik ticareti kapsıyor.
• Yürürlük için son iç onay bildiriminin alınmasından sonra 30 gün geçmesi gerekiyor. Türkiye’deki yayın tarihinden hareketle ortak başlangıç günü hesaplanamaz.

Türk Devletleri Teşkilatı ülkelerinin Dijital Ekonomi Ortaklık Anlaşması için Türkiye’nin onay kararı yayımlandı. 11935 sayılı karar ve anlaşmanın eki, 31 Ekim 2026 tarihli ve 33416 sayılı Resmî Gazete’de yer aldı. Çevrim içi ihracat yapan işletmeler açısından metin; elektronik faturalar, sınır ötesi ödemeler, gümrük belgeleri ve tüketici güveni alanlarında izlenmesi gereken bir çerçeve oluşturuyor.

Ancak satıcının bugünkü sipariş akışını doğrudan değiştiren bir başlangıç tarihi ilan edilmiş gibi okunmamalı. Anlaşmanın yürürlüğe giriş maddesi ayrıca bir bildirim süreci öngörüyor. Bu haberi hazırlarken son bildirimin alındığı tarih ve buna bağlı kesin yürürlük günü resmî kaynaklardan doğrulanamadı. Dolayısıyla onay haberinden hareketle belge, vergi veya ödeme kontrollerini kaldırmak için dayanak bulunmuyor.

İmza, onay ve yürürlük ayrı aşamalar

Kararın ilk sayfası, anlaşmanın 6 Kasım 2024’te Bişkek’te imzalandığını ve 7583 sayılı Kanun ile onaylanmasının uygun bulunduğunu belirtiyor. Yeni gelişme, 30 Ekim 2026 tarihli Cumhurbaşkanı onay kararının ertesi gün yayımlanması. Bu tarihler, aynı işlemin farklı haber tarihleri değil; metnin geçirdiği ayrı aşamalar.

29’uncu maddeye göre anlaşmanın saklayıcısı TDT Sekretaryası. 30’uncu madde ise tarafların gerekli iç usulleri tamamladığını teyit eden diplomatik kanallardan son yazılı bildirimin saklayıcı tarafından alınmasını esas alıyor. Yürürlük, o tarihten 30 gün sonra gerçekleşecek. Türkiye’deki yayın günü, bu son bildirimin tarihi yerine kullanılamaz.

İşletme açısından takip edilmesi gereken iki farklı bilgi var: anlaşmanın ortak yürürlük tarihi ve ilgili hizmetin fiilen hangi sistem üzerinden uygulanacağı. Birincisi hukuki takvimi, ikincisi siparişin nasıl işleneceğini belirler. Bu ayrım, hazırlık yapmakla mevcut prosedürü değiştirmek arasındaki sınırı gösteriyor.

E-faturada hedef sistemlerin birlikte çalışması

11’inci madde, tarafların elektronik fatura sistemlerinin birlikte çalışabilmesini ve sınır ötesi kullanımını destekleyen işbirliğini ele alıyor. Uluslararası standartlar, iyi uygulamaların paylaşılması ve işletmelerin e-faturayı benimsemesine yönelik çalışmalar bu bölümde yer alıyor.

Buradan, Türkiye’de düzenlenen her e-faturanın beş ülkede aynı anda ve ek işlem olmadan kabul edildiği sonucu çıkmıyor. Satıcının kontrol edeceği nokta, kendi kullandığı sistemle alıcı ülkenin sistemi arasında doğrulanmış bir uygulama bulunup bulunmadığı. Hizmet sağlayıcınızdan ülke, belge türü ve geçerli işlem akışı belirtilen açıklama istemek, yalnızca genel bir uyumluluk vaadine dayanarak hareket etmekten daha kullanışlı bir hazırlık olur.

Hızlı sevkiyat, vergisiz gönderi anlamına gelmiyor

8’inci madde, ticaret belgelerinin elektronik biçimde sunulması ve tek pencere sistemleri arasında veri alışverişini konu alıyor. Elektronik belgenin kabulünde ulusal veya uluslararası yasal gerekliliklere ilişkin istisnalar da korunuyor. Bu nedenle her kâğıt belgenin derhâl ortadan kalktığı söylenemez.

12’nci madde, hızlı sevkiyat için öngörülebilir gümrük işlemleri, bilgilerin varıştan önce sunulması ve mümkün olduğunda elektronik toplu bildirim gibi kolaylaştırıcı yaklaşımlar içeriyor. Aynı bölüm, gümrük kontrolünü ve ağırlık ya da değere göre uygulanabilecek resmî giriş prosedürlerini dışlamıyor. Vergi ve gümrük yükümlülüklerine ilişkin hükümler de 4’üncü maddede korunuyor.

Satıcı için pratik sonuç şu: yeni bir teslimat vaadi oluştururken taşıyıcının ilgili hatta gerçekten sunduğu süreç esas alınmalı. Anlaşmayı gerekçe göstererek maliyet tablosundan vergiyi çıkarmak veya belirli bir teslim süresini garanti etmek, metinde doğrulanmış bir işletme koşuluna dayanmıyor.

Ödemede bağlantı hedefi var, tek tip tarife yok

13’üncü madde; ödeme altyapılarının birlikte çalışması, uluslararası standartlar ve güvenli sınır ötesi elektronik ödemeler üzerinde duruyor. Düzenleyici kuralların erişilebilirliği, mümkün olduğunda API kullanımının teşviki ve kimlik doğrulama imkânlarının değerlendirilmesi de kapsamda.

Bu hükümler tek başına bütün ödeme kuruluşlarının aynı anda bağlantı kurduğunu veya satıcı komisyonlarının düştüğünü göstermiyor. Maliyet planı yaparken tahsilat para birimi, dönüşüm masrafı, iade işlemi ve hesabınıza aktarım koşullarını sağlayıcınızın güncel teklifinden kontrol edin. Bunlar haberin önerdiği işletme kontrolleri; anlaşmanın ilan ettiği yeni bir ortak ücret tarifesi değil.

Kimi etkiler?

Özellikle taraf ülkelere satış yapan veya bu pazarlara açılmayı planlayan KOBİ’ler için takip değeri taşıyor. 21’inci madde; dijital araçlardan yararlanma, pazara erişim ve işletmeleri uluslararası tedarikçi, alıcı ve iş ortaklarıyla buluşturan platformlara katılım konusunda işbirliği öngörüyor. Bu, bugün açılmış belirli bir hibe çağrısı veya otomatik pazaryeri kabulü olarak sunulamaz.

Metin, kolaylaştırmanın yanında güven boyutunu da içeriyor. 18’inci madde çevrim içi tüketicinin korunmasını; 19’uncu madde kişisel verilerin korunmasına ilişkin ulusal çerçeveleri ele alıyor. Ürün tanımı, toplam fiyat, teslimat ve iade koşullarıyla veri işleme süreçleri, yeni pazara hazırlığın ayrı parçaları olarak değerlendirilmeli.

Ne yapmalı?

Varsayımsal örnek: Azerbaycan’a ilk satışlarını planlayan bir ev gereçleri markası düşünelim. İşletme hazırlığını dört başlıkta tutabilir: faturanın hangi formatta sunulacağı, taşıyıcının isteyeceği belgeler, tahsilatın hangi koşullarla yapılacağı ve müşteriye gösterilecek satış/iade bilgileri. Anlaşma bu başlıkların neden birlikte izlenmesi gerektiğini açıklıyor; örnekteki işletmenin işlemlerinin onaylandığı anlamına gelmiyor.

1. Ülke bazlı uygulama kaydı açın: Fatura, kargo ve ödeme sağlayıcısından aldığınız açıklamanın tarihini, kapsadığı ülkeyi ve belge türünü kaydedin. Bir ülkedeki çözümü diğer dört ülkeye otomatik taşımayın.
2. Yürürlük duyurusunu ayrıca izleyin: Son bildirimin alınmasına ilişkin resmî açıklama ve uygulama duyurularını takip edin. Türkiye’deki onay tarihini mağaza operasyonunda değişiklik tarihi olarak tanımlamayın.
3. Değişikliği kanıtla devreye alın: Entegrasyon veya taşıma sürecinde kolaylık ilan edildiğinde, hizmet sağlayıcının belgelediği akışı ve gerekiyorsa test sonucunu görmeden müşteriye yeni süre ya da masraf sözü vermeyin.

Bu haber, resmî kaynaklar incelenerek yapay zekâ desteğiyle hazırlanmıştır.